Μην υποτιμάς την υπογλυκαιμία και τις επιπλοκές της!

Οι περισσότεροι είμαστε εξοικειωμένοι με την ασθένεια του σακχαρώδη διαβήτη, τα αίτια, τα συμπτώματα και τις συνέπειές του για την υγεία. Πόσοι όμως από εμάς γνωρίζουμε επαρκώς τι είναι η υπογλυκαιμία, πόσο ξέρουμε να αναγνωρίζουμε τα συμπτώματα και να τα αντιμετωπίζουμε εγκαίρως; Για να μπορέσουμε να προσεγγίσουμε το θέμα, θα πρέπει πρώτα να μάθουμε το ρόλο της γλυκόζης για τον ανθρώπινο οργανισμό και το μηχανισμό με τον οποίο αυτή μεταβολίζεται στο σώμα.

 

Ο μεταβολισμός της γλυκόζης

Η γλυκόζη αποτελεί το κυριότερο ίσως θρεπτικό συστατικό για τον ανθρώπινο οργανισμό. Προσλαμβάνεται με τις τροφές, περνά στην κυκλοφορία του αίματος και στη συνέχεια εισέρχεται μέσα στα κύτταρα προσφέροντάς τους την ενέργεια που χρειάζονται για να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους. Εξέχοντα ρόλο σε όλη αυτήν τη διαδικασία κατέχει η ινσουλίνη, μία ορμόνη που παράγεται από έναν αδένα ο οποίος βρίσκεται πίσω από το στομάχι και καλείται πάγκρεας. Φυσιολογικά, μετά από κάθε γεύμα ποσότητες ινσουλίνης εκκρίνονται από το πάγκρεας με σκοπό να απομακρύνουν τη γλυκόζη από την κυκλοφορία του αίματος, βοηθώντας την να εισέλθει μέσα στα κύτταρα.

 

Ορισμός & Κλινική εικόνα Υπογλυκαιμίας

Ως «υπογλυκαιμία» ορίζεται ένα σύνολο συμπτωμάτων (βλ. παρακάτω) που κάνουν την εμφάνισή τους σχετικά απότομα, όταν τα επίπεδα της γλυκόζης στο αίμα πέσουν κάτω από τα 60-70 mg/dl και που υποχωρούν άμεσα, μετά από λήψη υδατανθράκων (χυμός, ζάχαρη κλπ.). Απαντάται αρκετά συχνά στο γενικό πληθυσμό και, μολονότι συνήθως οφείλεται σε καλοήθη και εύκολα αντιμετωπίσιμα αίτια, στο 25-30% των περιπτώσεων υποκρύπτει κάποια παθολογική οντότητα που ενίοτε μπορεί να είναι αρκετά σοβαρή. Επιπρόσθετα, ακόμη και στις πιο απλές περιπτώσεις, όταν τα επεισόδια υπογλυκαιμίας είναι συχνά και έντονα ενέχουν αυξημένο κίνδυνο για σοβαρές και μόνιμες επιπλοκές.

Η υπογλυκαιμία ταξινομείται με βάση το χρόνο εκδήλωσής της σε:

  1. Υπογλυκαιμία νηστείας, όταν εμφανίζεται σε ασθενή νηστικό για πολλές ώρες και
  2. Μεταγευματική (ή αντιδραστική) υπογλυκαιμία, όταν εμφανίζεται μέσα σε 2-3 ώρες μετά από φαγητό.



Συμπτώματα Υπογλυκαιμίας:

 

Α. Οφειλόμενα σε δυσλειτουργία του εγκεφάλου, μοναδική πηγή ενέργειας του οποίου αποτελεί η γλυκόζη.
  • πονοκέφαλος
  • δυσαρθρία
  • σπασμοί
  • διαταραχές συμπεριφοράς
  • αδυναμία συγκέντρωσης, απώλεια μνήμης
  • σύγχυση, υπνηλία, λήθαργος, κώμα                  

 

Β. Μη ειδικά συμπτώματα:  
  • αδυναμία, 
  • αίσθημα πείνας, 
  • διαταραχές όρασης

 

Γ. Συμπτώματα οφειλόμενα σε έκκριση διαφόρων ορμονών που με τη δράση τους προσπαθούν να επαναφέρουν τα επίπεδα του σακχάρου σε φυσιολογικές τιμές
  • ανησυχία, άγχος
  • αίσθημα θερμότητας, εφίδρωση
  • ωχρότητα
  • ταχυκαρδία, τρόμος άκρων
  • διαταραχές αρτηριακής πίεσης
  • ναυτία

 

Αίτια υπογλυκαιμίας

 
Συνηθέστερα αίτια υπογλυκαιμίας νηστείας
  1. Σακχαρώδης διαβήτης τύπου-1 ή τύπου-2, εξαιτίας της υπερβολικής χορήγησης ινσουλίνης ή λόγω της λήψης αντιδιαβητικών δισκίων που αυξάνουν την έκκριση της ορμόνης.
  2. Όγκοι του παγκρέατος που εκκρίνουν ινσουλίνη (ινσουλινώματα)
  3. Νεοπλάσματα άλλων οργάνων (πνεύμονα, εντέρου, ήπατος)
  4. Ηπατικά νοσήματα (ηπατίτιδα, κίρρωση)
  5. Ενδοκρινολογικά νοσήματα (υποθυρεοειδισμός, διαταραχές υπόφυσης, διαταραχές επινεφριδίων)
  6. Παρατεταμένη/επίπονη άσκηση, πυρετός, σοβαρή λοίμωξη, κύηση, θηλασμός
  7. Νεφρική ανεπάρκεια
  8. Αυξημένη λήψη αλκοόλ χωρίς συνοδεία φαγητού
  9. Φάρμακα (αντιϋπερτασικά, αντιαρρυθμικά, νευρολογικά, αντιφλεγμονώδη)

 

Συνηθέστερα αίτια μεταγευματικής υπογλυκαιμίας;
  1. Ιδιοπαθής ή λειτουργική υπογλυκαιμία. Αποτελεί τη συνηθέστερη αιτία υπογλυκαιμίας (70% επί του συνόλου των υπογλυκαιμικών επεισοδίων σε ενήλικες) και δεν οφείλεται σε παθολογικά αίτια
  2. Πρώιμος σακχαρώδης διαβήτης τύπου-2 (προ-διαβήτης)
  3. Χειρουργείο στομάχου ή/και εντέρου - Βαριατρικές επεμβάσεις
  4. Διαταραχές κινητικότητας εντέρου
  5. Πεπτικό έλκος
  6. Υπερθυρεοειδισμός, υποθυρεοειδισμός.
  7. Φάρμακα (λίθιο)

 

Κίνδυνοι από τη σοβαρή υπογλυκαιμία

Η υπογλυκαιμία ενέχει γενικότερα μεγάλους κινδύνους για τον ασθενή που τη βιώνει, γεγονός που δυστυχώς οι περισσότεροι πάσχοντες δε γνωρίζουν λόγω ελλιπούς ενημέρωσης. Οι πλέον επικίνδυνες επιπλοκές των συχνών και σοβαρών υπογλυκαιμικών επεισοδίων είναι:

  1. Θάνατος από σοβαρή εγκεφαλική βλάβη
  2. Μόνιμες εγκεφαλικές βλάβες, ιδίως στις μεγάλες και μικρές ηλικίες.
  3. Απώλεια αισθήσεων με πτώση και σοβαρό τραυματισμό.
  4. Καρδιολογικές επιπλοκές:
    • Αυξημένος κίνδυνος για έμφραγμα μυοκαρδίου
    • Αρρυθμίες
    • Αιφνίδιος θάνατος

 

Διαγνωστική προσέγγιση υπογλυκαιμιών

Εξαιτίας των επικίνδυνων επιπλοκών που μπορεί να επιφέρει ένα σοβαρό υπογλυκαιμικό επεισόδιο, όλοι οι ασθενείς με υπογλυκαιμικά συμπτώματα οφείλουν να απευθύνονται έγκαιρα στον ειδικό ιατρό, προκειμένου να εξασφαλιστούν η ορθή αξιολόγηση, η επαρκής διερεύνηση και κατ’ επέκταση η έγκαιρη αντιμετώπιση της κλινικής τους κατάστασης. Το λεπτομερές ιστορικό και η προσεκτική κλινική εξέταση αποτελούν πάντοτε τα πρώτα βήματα της διαγνωστικής προσέγγισης. Από εκεί και έπειτα - ανάλογα με τα πιθανολογούμενα αίτια - ο περαιτέρω ειδικός ενδοκρινολογικός αιματολογικός και απεικονιστικός έλεγχος εξατομικεύεται ποικιλοτρόπως σε κάθε ασθενή.

Αντιμετώπιση υπογλυκαιμικών επεισοδίων

  • Για την ήπια, σχεδόν ασυμπτωματική μορφή υπογλυκαιμίας με τιμές γλυκόζης 60-70 mg/dl δεν απαιτείται λήψη συγκεκριμένων θεραπευτικών μέτρων. Χρειάζεται όμως επαγρύπνηση για το ενδεχόμενο εμφάνισης νέων, σοβαρότερων επεισοδίων.
  • Για τη μέτριας βαρύτητας υπογλυκαιμία με σημαντικά συμπτώματα και τιμές γλυκόζης 40-60 mg/dl, επιβάλλεται άμεση λήψη υδατανθράκων σε υγρή μορφή (χυμός, διάλυμα ζάχαρης, αναψυκτικό) ή - εάν αυτό δεν είναι δυνατό - υπό τη μορφή οποιουδήποτε τροφίμου περιέχει γλυκόζη ή ζάχαρη (καραμέλες, γλυκό). Το γάλα και η σοκολάτα δεν προτείνονται, καθώς επιφέρουν πιο αργή βελτίωση. Είναι εντυπωσιακό ότι μέσα σε λίγα λεπτά από τη χορήγηση των υδατανθράκων, τα υπογλυκαιμικά συμπτώματα υποχωρούν στο σύνολό τους.  Εντούτοις, εάν παραμένουν μετά από 15 λεπτά ή εάν η γλυκόζη στο αίμα εξακολουθεί να παραμένει κάτω από  τα 80 mg/dl, συστήνεται επανάληψη της χορήγησης. Μόλις αντιμετωπιστούν τα αρχικά συμπτώματα και εφόσον το επόμενο γεύμα πρόκειται να καθυστερήσει για πάνω από 2-3 ώρες, προτείνεται η κατανάλωση υδατανθρακούχου γεύματος με σάκχαρα που απορροφώνται βραδέως (π.χ. ένα σάντουιτς).
  • Για τη σοβαρή μορφή υπογλυκαιμίας με τιμές γλυκόζης κάτω από 40 mg/dl κατά την οποία ο ασθενής έχει χάσει τις αισθήσεις του, απαιτείται άμεση μεταφορά του σε κοντινό χώρο παροχής ιατρικών υπηρεσιών για ενδοφλέβια ή ενδομυϊκή χορήγηση ειδικών σκευασμάτων (ορός γλυκόζης, γλυκαγόνη, κορτιζόνη).
  • Οι ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη που εμφανίζουν συχνά υπογλυκαιμίες λόγω της αντιδιαβητικής αγωγής που λαμβάνουν, οφείλουν ακόμη να γνωρίζουν ότι:
    • Δεν πρέπει να καταναλώνουν λιγότερα από 5 γεύματα ημερησίως.
    • Η πρόσληψη αυξημένης ποσότητας αλκοόλ αυξάνει τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας.
    • Τα μέλη της οικογένειάς τους πρέπει να είναι επαρκώς εκπαιδευμένα για το τι να πράξουν στην περίπτωση που ο διαβητικός αρχίσει να χάνει τις αισθήσεις του.
    • Πρέπει να έχουν πάντοτε μαζί τους κάποια πηγή γλυκόζης σε περίπτωση που παραστεί ανάγκη, όπως χυμό, ζάχαρη, καραμέλες, χάπια γλυκόζης κλπ.
    • Στο σπίτι τους πρέπει να υπάρχει πάντα ένεση γλυκαγόνης, ένα ειδικό φάρμακο για τις σοβαρές μορφές.

Authors

Δημήτριος Η. Στεφανόπουλος  MD, MSc, PhD

Ο Δημήτριος Στεφανόπουλος είναι Ενδοκρινολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών, Master: «Οστεοπόρωση / Μεταβολικά Νοσήματα Οστών», τ. Επιστημονικός Συνεργάτης Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών

  • Αναζητείστε τις αναφορές του στο facebook και ενημερωθείτε από τη σελίδα του στο web
  • Επικοινωνείστε μαζί του στο mail: dsteph@endo.gr ή τηλεφωνικώς στο 22940.50.727

 

https://octenisept.gr/proionta/octenisan-wash-lotion/

 

 

 

 

 

https://www.helenvita.com/anti-wrinkle