Η φαρμακευτική καινοτομία προχωρά. Η πρόσβαση των ασθενών όχι
Η φαρμακευτική καινοτομία τρέχει με ρυθμούς που λίγα χρόνια πριν θα θεωρούνταν αδιανόητοι και αλλάζει την πορεία σοβαρών νοσημάτων. Το μεγάλο ερώτημα είναι αν η Ελλάδα μπορεί να ακολουθήσει αυτόν τον ρυθμό.
Σε μια ουσιαστική συζήτηση που οργάνωσε το Pharma Innovation Forum Greece (PIF) την Τετάρτη 26 Νοεμβρίου, παρουσιάστηκαν εντυπωσιακά στοιχεία που φανερώνουν ξεκάθαρα το χάσμα ανάμεσα σε όσα προσφέρει σήμερα η επιστήμη και σε όσα τελικά φτάνουν στους ασθενείς. Πρόκειται για ένα χάσμα που, όπως σημειώθηκε, δεν αποτυπώνεται μόνο σε αριθμούς αλλά επηρεάζει άμεσα τη ζωή των ανθρώπων που χρειάζονται θεραπεία.
Η αναντιστοιχία ανάμεσα στην πρόοδο και την πρόσβαση των ασθενών στις καινοτόμες θεραπείες, που αναδείχθηκε έντονα στη συζήτηση, καθορίζει όχι μόνο τις θεραπευτικές επιλογές αλλά και την ίδια την έκβαση της νόσου. Όπως υπογράμμισε η Πρόεδρος του PIF, Λαμπρίνα Μπαρμπετάκη, η φαρμακευτική καινοτομία «δεν είναι μια μελλοντική υπόσχεση. Είναι εδώ, εξελίσσει ουσιαστικά την ιατρική πρακτική, μεταμορφώνει την υγειονομική φροντίδα και αλλάζει ζωές». Ωστόσο η κα Μπαρμπετάκη τόνισε ότι το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι η γνώση ή οι επιστημονικές δυνατότητες της χώρας, αλλά το αν το σύστημα υγείας μπορεί να εξασφαλίσει στον άνθρωπο που τη χρειάζεται μια νέα θεραπεία την κατάλληλη στιγμή.
Η πρόσβαση στις νέες θεραπείες καθυστερεί
Στην πρώτη θεματική ενότητα του διαλόγου, με τίτλο «Τεκμηριωμένες εκβάσεις, πραγματικές ανάγκες – Το διακύβευμα της πρόσβασης σε καινοτόμες θεραπείες», και με συντονιστή τον Γενικό Διευθυντή του Pharma Innovation Forum Greece Γιάννη Κωτσιόπουλο, συμμετείχαν ο Κωνσταντίνος Ν. Συρίγος, Καθηγητής Παθολογίας και Ιατρικής Ογκολογίας, ο Χαράλαμπος Βλαχόπουλος, Καθηγητής Καρδιολογίας, ο Δημήτρης Κοντοπίδης, Πρόεδρος του European Lung Foundation και του Συλλόγου Ανάσα, καθώς και η Φωτεινή Σκόνδρα, Πρόεδρος του Συλλόγου ασθενών και φροντιστών ΠΑΡ.ΚΙΝ.Σ.Ο.Ν..
Τα δεδομένα που παρουσιάστηκαν αποδεικνύουν πώς οι καινοτόμες θεραπείες των τελευταίων δεκαετιών έχουν βελτιώσει ουσιαστικά την επιβίωση και την ποιότητα ζωής των ασθενών με σοβαρά χρόνια νοσήματα. Παρ’ όλα αυτά, όπως τόνισαν οι καθηγητές Κωνσταντίνος Συρίγος και Χαράλαμπος Βλαχόπουλος, «η Ελλάδα έχει μείνει πίσω τόσο στους χρόνους πρόσβασης των ασθενών σε νέες θεραπείες όσο και στην ελκυστικότητά της ως προορισμού για τη διεξαγωγή κλινικών μελετών», με άμεσες συνέπειες για την επιστημονική πρόοδο και τις θεραπευτικές επιλογές που φτάνουν στους ασθενείς.
Από την πλευρά των ασθενών, ο Δημήτρης Κοντοπίδης και η Φωτεινή Σκόνδρα υπογράμμισαν ότι, παρά την εντυπωσιακή πρόοδο της επιστήμης, μόνο λίγοι μπορούν σήμερα να επωφεληθούν πραγματικά από τις νέες θεραπείες. Όπως σημείωσαν, τα οριζόντια μέτρα και το clawback δεν αποτελούν λογιστική ρύθμιση αλλά ζήτημα ζωής που επηρεάζει άμεσα τη διαθεσιμότητα της θεραπείας.
Οι εκπρόσωποι των ασθενών τόνισαν ότι για να υπάρξει ένα πραγματικά βιώσιμο σύστημα προς όφελος των ασθενών «απαιτείται σταθερό πλαίσιο, προτεραιοποίηση και ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις». Περαιτέρω, υπογράμμισαν ότι «η επένδυση στο φάρμακο είναι επένδυση στην υγεία» και ότι επισήμαναν ότι «η πρόοδος στηρίζεται στην ικανότητα της κοινωνίας να ενσωματώνει το νέο, όχι να το φοβάται».
Μύθοι και Αλήθειες για τη φαρμακευτική καινοτομία στην Ελλάδα
Στη δεύτερη θεματική ενότητα, τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου του Pharma Innovation Forum Greece — η Πρόεδρος Λαμπρίνα Μπαρμπετάκη, ο Αντιπρόεδρος Σάββας Χαραλαμπίδης και η Γενική Γραμματέας Λίζα Προδρόμου — ανέλυσαν τις πιο καθοριστικές «αλήθειες» που διαμορφώνουν σήμερα το περιβάλλον της φαρμακευτικής καινοτομίας στην Ελλάδα.
Αλήθεια 1 — Το clawback επηρεάζει τους ασθενείς και την πρόσβασή τους σε καινοτόμες θεραπείες
Κατά την περίοδο 2020–2023 εγκρίθηκαν δεκάδες νέες θεραπείες από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων. Ωστόσο, μόλις μία στις τέσσερις είναι σήμερα πλήρως διαθέσιμη στην Ελλάδα. Αυτό σημαίνει ότι η πλειονότητα των ασθενών δεν έχει πρόσβαση στις πλέον σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές.
Αλήθεια 2 — Η κατάσταση στη φαρμακευτική αγορά επιδεινώνεται
Το clawback έχει εκτιναχθεί σε επίπεδα χωρίς ευρωπαϊκό προηγούμενο και επηρεάζει άμεσα την εισαγωγή, τη διάθεση και τη διαθεσιμότητα νέων θεραπειών. Ενδεικτικά:
- 75,5% στα νοσοκομεία
- 63% στον ΕΟΠΥΥ
Αλήθεια 3 — Η δημόσια φαρμακευτική δαπάνη παραμένει χρόνια στάσιμη
Η Ελλάδα παραμένει συστηματικά κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, δημιουργώντας σημαντικά εμπόδια στην ενσωμάτωση της καινοτομίας. Ειδικότερα φαρμακευτική δαπάνη στη χώρα μας είναι:
- 12% κάτω από τη Νότια Ευρώπη
- 46% κάτω από τη Δυτική Ευρώπη
Ενδεικτικά παραδείγματα που αποτυπώνουν το πρόβλημα
- Σε απλές, χαμηλού κόστους θεραπείες, το κράτος καλύπτει το 100% όλο τον χρόνο.
- Σε σοβαρά χρόνια νοσήματα, οι ημέρες κάλυψης μειώνονται δραματικά:
- 136 ημέρες για βιολογική θεραπεία ψωρίασης
- 92 ημέρες για ανοσοθεραπεία ογκολογικού ασθενούς
Την ίδια στιγμή, η κλινική έρευνα παρουσιάζει σημαντική υποχώρηση: το 2024 εγκρίθηκαν μόλις 118 κλινικές μελέτες, πτώση άνω του 40% σε σχέση με το 2023 και το χαμηλότερο επίπεδο από το 2017.
Την ώρα που στην Ευρώπη επενδύονται ετησίως πάνω από 47 δισ. ευρώ σε Έρευνα και Ανάπτυξη, η Ελλάδα προσελκύει μόλις 100 εκατ. ευρώ. Σύμφωνα με το PIF, η χώρα θα μπορούσε να φτάσει τα 500–700 εκατ. ευρώκατ’ έτος, εφόσον διαμορφωθεί σταθερό και ανταγωνιστικό πλαίσιο.
Οι προτάσεις του Pharma Innovation Forum Greece
Στο πλαίσιο της εκδήλωσης, το Pharma Innovation Forum Greece παρουσίασε τρεις άξονες προτάσεων που μπορούν να βοηθήσουν τη χώρα να ξεφύγει από το αδιέξοδο που δημιουργούν οι καθυστερήσεις στην πρόσβαση και το βάρος του clawback. Οι προτάσεις αυτές στοχεύουν στη διαμόρφωση ενός πιο σταθερού, προβλέψιμου και δίκαιου συστήματος φαρμακευτικής πολιτικής.
Μεσοπρόθεσμος σχεδιασμός με δεσμευτική αποκλιμάκωση του clawback
Η σταδιακή αποκλιμάκωση του clawback, μέσα από μια σαφή και δεσμευτική συμφωνία, αποτελεί βασική προϋπόθεση για ένα βιώσιμο περιβάλλον. Το PIF προτείνει να συνοδευτεί από συμπληρωματική χρηματοδότηση, ώστε να καλυφθούν πραγματικές ανάγκες των ασθενών και να μην επιβαρύνεται μονομερώς η φαρμακευτική αγορά.
Άρση στρεβλώσεων και ενιαίος προϋπολογισμός φαρμάκου
Το PIF εκτιμά ότι ένα λειτουργικό και δίκαιο πλαίσιο θα περιορίσει τις στρεβλώσεις οι οποίες καθυστερούν την είσοδο νέων θεραπειών και θα στηρίξει μια πιο προβλέψιμη φαρμακευτική πολιτική. Ειδικότερα προτείνει:
- ενιαίο προϋπολογισμό φαρμάκου,
- ανάληψη από το κράτος του κόστους των μέτρων προστατευτισμού.
Επιτάχυνση διαδικασιών πρόσβασης και ενίσχυση της κλινικής έρευνας
Η τρίτη πρόταση αφορά τη διαμόρφωση ενός συστήματος που συμμετέχει ενεργά στην ανάπτυξη και εφαρμογή της καινοτομίας, επιτρέποντας την είσοδο νέων θεραπειών με προβλέψιμο και ταχύτερο τρόπο. Το PIF εισηγείται:
- ταχύτερες διαδικασίες πρόσβασης,
- σταθερό πλαίσιο για κλινική έρευνα,
- αξιολόγηση βασισμένη στην αξία (value-based assessment).
Η Ελλάδα έχει επιλογές. Θα τις αξιοποιήσει;
Στο κλείσιμο της συζήτησης, η Πρόεδρος του Pharma Innovation Forum Greece Λαμπρίνα Μπαρμπετάκη σημείωσε ότι το ζητούμενο δεν είναι η διαχείριση ενός προϋπολογισμού αλλά η δημιουργία ενός συστήματος που εξασφαλίζει έγκαιρη και ισότιμη πρόσβαση σε θεραπείες που ήδη σώζουν ζωές.
«Η φαρμακευτική καινοτομία δεν μπορεί να περιμένει. Η Ελλάδα έχει επιλογές – το ερώτημα είναι αν θα τις αξιοποιήσει» τόνισε η κα Μπαρμπετάκη και επισήμανε ότι αυτό «είναι ένα στοίχημα για το οποίο οφείλουμε να παλέψουμε και να κερδίσουμε».
Η συζήτηση που άνοιξε το Pharma Innovation Forum Greece ανέδειξε κάτι περισσότερο από τα προβλήματα που επιβαρύνουν το σύστημα. Ανέδειξε την αντίθεση ανάμεσα στο τι μπορεί να προσφέρει σήμερα η επιστήμη και στο τι επιτρέπει να φτάσει στους ασθενείς το υφιστάμενο πλαίσιο. Οι αριθμοί εξηγούν το μέγεθος της απόκλισης, όμως το ουσιαστικό διακύβευμα παραμένει κρίσιμο και επηρεάζει χιλιάδες ασθενείς.
