Η ναλοξόνη, το «αντίδοτο» στην υπερδοσολογία οπιοειδών, διαθέσιμη σε κάθε πολίτη

Μια σημαντική μεταρρύθμιση στον τομέα της Δημόσιας Υγείας τίθεται σε εφαρμογή από σήμερα, καθώς με νέα Υπουργική Απόφαση που υπογράφουν ο Υπουργός Υγείας, κ. Άδωνις Γεωργιάδης και ο Υφυπουργός, κ. Δημήτρης Βαρτζόπουλος, η ναλοξόνη – το φάρμακο που λειτουργεί ως αντίδοτο στην υπερβολική δόση οπιοειδών – γίνεται προσβάσιμη σε κάθε πολίτη. Η διάθεση του φαρμάκου διευρύνεται τόσο σε επίπεδο συνταγογράφησης (από γιατρούς κάθε ειδικότητας), όσο και σε επίπεδο χορήγησης, καθώς πλέον επιτρέπεται η χρήση του από φροντιστές, οικείους, ακόμη και από τους ίδιους τους χρήστες σε περιπτώσεις ανάγκης. Πρόκειται για ένα βήμα με καθαρά ανθρωποκεντρικό πρόσημο και στόχο να σωθούν ζωές και να μειωθεί η θνησιμότητα από υπερδοσολογία.

Τι είναι η ναλοξόνη

Η ναλοξόνη είναι ένα φαρμακευτικό σκεύασμα που δρα άμεσα στο κεντρικό νευρικό σύστημα, αντιστρέφοντας την επίδραση των οπιοειδών – ουσιών όπως η ηρωίνη, η μορφίνη ή η φαιντανύλη. Όταν κάποιος υποστεί υπερδοσολογία από τέτοιες ουσίες, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος καταστολής της αναπνοής και επακόλουθου θανάτου. Η ναλοξόνη μπορεί να αποκαταστήσει γρήγορα την αναπνοή και να αποτρέψει το μοιραίο, αρκεί να χορηγηθεί εγκαίρως.

Μέχρι πρότινος, η χρήση της ναλοξόνης στην Ελλάδα περιοριζόταν κυρίως σε νοσοκομειακά περιβάλλοντα και σε ειδικά εκπαιδευμένο προσωπικό. Ωστόσο, διεθνώς – και ειδικά σε χώρες όπως οι ΗΠΑ, ο Καναδάς και το Ηνωμένο Βασίλειο – το φάρμακο είναι διαθέσιμο για χορήγηση ακόμα και από μη επαγγελματίες υγείας, με στόχο να σώζονται ζωές στον δρόμο, στο σπίτι ή στις κοινότητες. Στην κατεύθυνση αυτή κινείται πλέον και η Ελλάδα, με μια πρωτοβουλία που την καθιστά πρώτη χώρα στην Ανατολική Ευρώπη που διαθέτει τη ναλοξόνη σε μορφές κατάλληλες για χρήση εκτός νοσοκομείων.

Τι προβλέπει η νέα Υπουργική Απόφαση

Η απόφαση του Υπουργείου Υγείας φέρνει ριζικές αλλαγές στη διαχείριση του κινδύνου υπερδοσολογίας από οπιοειδή. Συγκεκριμένα:

• Διευρύνεται ο κύκλος των προσώπων που μπορούν να χορηγούν ναλοξόνη: Εκτός από τους επαγγελματίες υγείας περιλαμβάνονται και ενεργοί χρήστες ουσιών, φροντιστές και συγγενείς τους.
• Επιτρέπεται η προμήθεια του φαρμάκου από τα φαρμακεία, με απλή ιατρική συνταγή από οποιονδήποτε γιατρό, ανεξαρτήτως ειδικότητας.
• Δίνεται η δυνατότητα σε εγκεκριμένους φορείς απεξάρτησης, πρόληψης και επανένταξης να εφαρμόζουν:
  • «Προγράμματα Διανομής Ναλοξόνης για το Σπίτι» (Take Home Naloxone Programs)
  • «Προγράμματα μέσω Ομοτίμων» (Peer-to-Peer Naloxone Distribution Programs)
• Τα φυσικά πρόσωπα που συμμετέχουν στα παραπάνω προγράμματα, καθώς και εκπαιδευμένο προσωπικό δημοσίων και ιδιωτικών φορέων, θα μπορούν να χορηγούν ναλοξόνη χωρίς ιατρική συνταγή σε περιπτώσεις ανάγκης.
• Η εκπαίδευση για την ορθή χρήση της ναλοξόνης θα γίνεται από τον Εθνικό Οργανισμό Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (Ε.Ο.Π.Α.Ε.), αλλά και από γιατρούς ή φαρμακοποιούς σε συνεργασία με τον Οργανισμό – τόσο με φυσική παρουσία όσο και εξ αποστάσεως.
• Όταν ο γιατρός συνταγογραφεί ναλοξόνη, οφείλει να εκπαιδεύει τον ίδιο τον ασθενή και τους οικείους του, για την ασφαλή και σωστή χρήση του σκευάσματος.

Η Ελλάδα πρωτοπορεί

Η νέα πολιτική έρχεται να ενισχύσει το έργο που ήδη έχει ξεκινήσει από το 2021, όταν ξεκίνησε πιλοτικά η χορήγηση εισπνεόμενης ναλοξόνης από ειδικούς. Μέχρι σήμερα, πάνω από 600 σκευάσματα ναλοξόνης έχουν διανεμηθεί στο πεδίο και έχουν συμβάλει στην αποτροπή θανάτου σε περισσότερα από 400 περιστατικά. Επίσης, 894 επαγγελματίες υγείας έχουν ήδη εκπαιδευτεί στη χρήση του φαρμάκου, ενώ για πρώτη φορά πραγματοποιήθηκαν εκπαιδεύσεις ακόμη και σε σωφρονιστικά καταστήματα.

Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά ο Υπουργός Υγείας, κ. Άδωνις Γεωργιάδης «Η πλήρης απελευθέρωση της ναλοξόνης αποτελεί σημαντικό βήμα για τη δημόσια υγεία και την προστασία των ευάλωτων ομάδων. Όλοι οι γιατροί, ανεξαρτήτως ειδικότητας, θα μπορούν πλέον να τη συνταγογραφούν, εξασφαλίζοντας ταχύτερη πρόσβαση στο φάρμακο, ακόμη και σε απομακρυσμένες περιοχές. Με αυτήν τη ρύθμιση, η ναλοξόνη θα είναι άμεσα διαθέσιμη σε κάθε πολίτη για την αντιμετώπιση περιστατικών υπερβολικής δόσης, σώζοντας ζωές σε κρίσιμες στιγμές. Η Ελλάδα πρωτοπορεί στην Ανατολική Ευρώπη διαθέτοντας αυτές τις μορφές του φαρμάκου, δείχνοντας ξεκάθαρα προσανατολισμό στη μείωση της θνησιμότητας από οπιοειδή και στην ενίσχυση της πρόληψης. Η δυνατότητα άμεσης χορήγησης μπορεί να αποτρέψει βέβαιους θανάτους και να προσφέρει ουσιαστική βοήθεια σε όσους τη χρειάζονται περισσότερο».

Από την πλευρά του ο Υφυπουργός Υγείας, κ. Δημήτρης Βαρτζόπουλος υπογράμμισε ότι: «Η πρόσβαση στη ναλοξόνη, για κάθε πολίτη που μπορεί να βρεθεί μπροστά σε ένα περιστατικό υπερδοσολογίας, αποτελεί όχι απλώς μια καινοτομία στον τομέα της Δημόσιας Υγείας, αλλά ένα αποφασιστικό μέτρο για τη μείωση της νοσηρότητας και της θνησιμότητας λόγω λήψης υπερβολικής δόσης οπιοειδών ουσιών και την προστασία της ανθρώπινης ζωής. Με τη νέα Υπουργική Απόφαση, διασφαλίζουμε ότι το “αντίδοτο” είναι εκεί όπου χρειάζεται – στα χέρια των φροντιστών, των επαγγελματιών, των οικείων, ακόμη και των ίδιων των χρηστών. Είναι μια απόφαση στην κατεύθυνση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και με ξεκάθαρο ανθρωποκεντρικό πρόσημο, που εδραιώνει ένα νέο μοντέλο φροντίδας και παρέμβασης στο πεδίο των εξαρτήσεων».

Τέλος, ο Εθνικός Συντονιστής για την Αντιμετώπιση των Εξαρτήσεων και Πρόεδρος του ΕΟΠΑΕ, κ. Αθανάσιος Θεοχάρης επισήμανε ότι: «Η πλήρης απελευθέρωση της ναλοξόνης σηματοδοτεί μία βαθιά τομή στον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία μας αντιμετωπίζει τις εξαρτήσεις και την ανθρώπινη ζωή. Ως ΕΟΠΑΕ, έχουμε εκπαιδεύσει εκατοντάδες επαγγελματίες και έχουμε εξασφαλίσει τη διανομή σκευασμάτων ναλοξόνης σε όλα τα σημεία πρώτης γραμμής, στο πεδίο και σε όλες τις δομές του Οργανισμού. Η πρόσβαση πλέον είναι καθολική και η ναλοξόνη είναι διαθέσιμη παντού. Σήμερα, η Πολιτεία επενδύει σε μία ανθρωποκεντρική προσέγγιση με ένα ξεκάθαρο στόχο, καμία ανθρώπινη ζωή να μην χάνεται από υπερδοσολογία».