Σοβαρά κενά στην αντιμετώπιση του πόνου παρά τις διαθέσιμες θεραπείες

Περίπου 20 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο εκτιμάται ότι πεθαίνουν κάθε χρόνο με πόνο και ταλαιπωρία που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί. Σε πολλές περιπτώσεις, το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη αποτελεσματικών θεραπειών, αλλά τα εμπόδια που περιορίζουν την πρόσβαση των ασθενών στην κατάλληλη θεραπεία και φροντίδα.

Σύμφωνα με την Ελληνική Εταιρεία Θεραπείας Πόνου και Παρηγορικής Φροντίδας (ΠΑΡΗ.ΣΥ.Α.), περισσότεροι από 73 εκατομμύρια άνθρωποι χρειάζονται κάθε χρόνο παρηγορική φροντίδα, αλλά μόλις περίπου ένας στους επτά λαμβάνει φροντίδα από εξειδικευμένες υπηρεσίες. Πίσω από αυτό το χάσμα βρίσκονται όχι μόνο ελλείψεις σε υπηρεσίες και φάρμακα, αλλά και φόβοι, παρανοήσεις και ανεπαρκής ενημέρωση που δυσκολεύουν την αποτελεσματική αντιμετώπιση του πόνου.

Τα εμπόδια στην αντιμετώπιση του πόνου

Ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια είναι η ανεπαρκής πρόσβαση σε ισχυρά αναλγητικά φάρμακα, όπως η μορφίνη. Σύμφωνα με την ΠΑΡΗ.ΣΥ.Α., περισσότερο από το 80% του παγκόσμιου πληθυσμού δεν έχει επαρκή πρόσβαση σε απαραίτητα ελεγχόμενα φάρμακα, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται τα ισχυρά οπιοειδή αναλγητικά. Τα οπιοειδή αναλγητικά αποτελούν σημαντική θεραπευτική επιλογή για την αντιμετώπιση του σοβαρού πόνου, όταν υπάρχει η κατάλληλη ιατρική ένδειξη και χορηγούνται με την απαιτούμενη παρακολούθηση.

Η διαθεσιμότητα των φαρμάκων, ωστόσο, δεν αρκεί από μόνη της. Ορισμένοι ασθενείς διστάζουν να ζητήσουν ισχυρότερη αναλγησία, επειδή φοβούνται ότι αυτό σημαίνει πως εγκαταλείπουν την προσπάθεια αντιμετώπισης της ασθένειάς τους. Οι οικογένειές τους ενδέχεται να ανησυχούν για τη χρήση οπιοειδών, ενώ ακόμη και επαγγελματίες υγείας μπορεί να διστάζουν να χορηγήσουν την ενδεδειγμένη θεραπεία, εξαιτίας φόβων και παρανοήσεων γύρω από αυτά τα φάρμακα.

Η ΠΑΡΗ.ΣΥ.Α. τονίζει ότι η ενημέρωση, η εκπαίδευση και ο ανοιχτός διάλογος μεταξύ ασθενών, οικογενειών και επαγγελματιών υγείας μπορούν να περιορίσουν τους φόβους και τις παρανοήσεις γύρω από την αναλγητική θεραπεία. «Το να μιλήσει ένας άνθρωπος για τον πόνο του δεν σημαίνει ότι εγκαταλείπει την ελπίδα. Σημαίνει ότι ζητά φροντίδα», επισημαίνει η εταιρεία. Η έγκαιρη και ειλικρινής επικοινωνία μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη αξιολόγηση του πόνου και στην παροχή πιο εξατομικευμένης φροντίδας.

Ποιους αφορά και τι περιλαμβάνει η παρηγορική φροντίδα

Η παρηγορική φροντίδα μπορεί να παρέχεται από τα πρώτα στάδια μιας σοβαρής ασθένειας, παράλληλα με τις θεραπείες για την αντιμετώπισή της. Απευθύνεται σε ανθρώπους όλων των ηλικιών και έχει στόχο τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών και των οικογενειών τους. Η ανάγκη για παρηγορική φροντίδα δεν σημαίνει, επομένως, ότι ένας ασθενής βρίσκεται απαραίτητα στο τέλος της ζωής του.

Σύμφωνα με την ΠΑΡΗ.ΣΥ.Α., τα παιδιά αντιπροσωπεύουν τουλάχιστον το 14% της παγκόσμιας ανάγκης για παρηγορική φροντίδα. Η αποτελεσματική αντιμετώπιση του πόνου τους απαιτεί κατάλληλα φάρμακα και φαρμακοτεχνικές μορφές, προσαρμοσμένες στην ηλικία, την ανάπτυξη και τις ανάγκες τους, καθώς και επαγγελματίες υγείας εκπαιδευμένους στην παιδιατρική παρηγορική φροντίδα. Αντίστοιχα, στους ηλικιωμένους, ο πόνος δεν πρέπει να θεωρείται φυσιολογική ή αναπόφευκτη συνέπεια της ηλικίας.

Ο πόνος που βιώνει ένας άνθρωπος με σοβαρή ασθένεια έχει συχνά περισσότερες από μία διαστάσεις. Μαζί με τον σωματικό πόνο μπορεί να συνυπάρχουν ψυχολογική επιβάρυνση, κοινωνικές δυσκολίες και υπαρξιακή αγωνία. Οι διαστάσεις αυτές συνδέονται μεταξύ τους και επηρεάζουν η μία την άλλη, συνθέτοντας αυτό που στην παρηγορική φροντίδα ονομάζεται «συνολικός πόνος».

Η αποτελεσματική αντιμετώπισή του απαιτεί έγκαιρη αξιολόγηση των αναγκών του ασθενούς, εξατομικευμένο σχέδιο φροντίδας και συνεργασία επαγγελματιών διαφορετικών ειδικοτήτων. Η φροντίδα συνδυάζει την αντιμετώπιση των σωματικών συμπτωμάτων με την υποστήριξη του ασθενούς και της οικογένειάς του.

Ανάγκη για οργανωμένες υπηρεσίες

Η πρόσβαση στην παρηγορική φροντίδα συχνά εξαρτάται από τον τόπο κατοικίας του ασθενούς, τη διαθεσιμότητα εξειδικευμένων υπηρεσιών, την οικονομική του δυνατότητα, αλλά και το αν ο ίδιος και η οικογένειά του γνωρίζουν πού μπορούν να απευθυνθούν.. Η ΠΑΡΗ.ΣΥ.Α. επισημαίνει ότι κανένας άνθρωπος με σοβαρή ασθένεια δεν πρέπει να στερείται την αναγκαία φροντίδα εξαιτίας αυτών των εμποδίων.

Οι ανάγκες για παρηγορική φροντίδα αναμένεται να αυξηθούν τα επόμενα χρόνια, καθώς ο πληθυσμός γηράσκει και τα χρόνια μη μεταδοτικά νοσήματα γίνονται συχνότερα. Για την κάλυψή τους χρειάζεται να αναπτυχθούν οργανωμένες υπηρεσίες στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας, στα νοσοκομεία, στην κοινότητα και στο σπίτι, με επαρκώς εκπαιδευμένους επαγγελματίες υγείας, πρόσβαση στα απαραίτητα φάρμακα και υποστήριξη των οικογενειακών φροντιστών.

Στην Ελλάδα, αντίστοιχες προτεραιότητες περιλαμβάνει το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ανακουφιστική Φροντίδα 2025–2030, που παρουσιάστηκε από το Υπουργείο Υγείας τον Ιούνιο του 2026. Το Σχέδιο προβλέπει 27 δράσεις, μεταξύ άλλων για την ανάπτυξη και οργάνωση υπηρεσιών, την εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας και τη βελτίωση του θεσμικού πλαισίου.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Παρηγορικής Φροντίδας, στις 10 Οκτωβρίου, η ΠΑΡΗ.ΣΥ.Α. καλεί την Πολιτεία να διασφαλίσει ότι η θεραπεία του πόνου και η παρηγορική φροντίδα θα είναι προσβάσιμες σε όλους όσοι τις χρειάζονται. Η ύπαρξη αποτελεσματικών θεραπευτικών επιλογών δεν αρκεί όταν οι ασθενείς δεν μπορούν να τις αξιοποιήσουν. Η ανακούφιση από τον πόνο, τονίζει η εταιρεία, αποτελεί δικαίωμα και όχι προνόμιο.