Τι κίνδυνο διατρέχουν τα ελληνικά νοσοκομεία από τον Candida auris;

Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC), η Ελλάδα είναι η δεύτερη πιο πληγείσα χώρα στην Ευρώπη από τον πολυανθεκτικό μύκητα Candida auris, πίσω μόνο από την Ισπανία. Ο «υπερμύκητας» αυτός εξαπλώνεται ραγδαία στα νοσοκομεία, προσκολλάται σε επιφάνειες και ιατρικό εξοπλισμό, μεταδίδεται εύκολα από ασθενή σε ασθενή και αντιστέκεται σε πολλές θεραπείες. Στη χώρα μας έχουν ήδη εντοπιστεί εκατοντάδες περιστατικά, ενώ μελέτες αναφέρουν συρροές σε ΜΕΘ και ποσοστά θνησιμότητας που ενισχύουν την ανησυχία. Δεν είναι τυχαίο ότι το θέμα πήρε μεγάλη δημοσιότητα τις τελευταίες εβδομάδες, με ρεπορτάζ και δηλώσεις ειδικών να μιλούν για «συναγερμό» στα ελληνικά νοσοκομεία.

Τι είναι ο Candida auris

Ο Candida auris δεν είναι ένας «συνηθισμένος» μύκητας. Πρόκειται για έναν πολυανθεκτικό οργανισμό που τα τελευταία χρόνια έχει εξελιχθεί σε πραγματικό πονοκέφαλο για τα νοσοκομεία σε όλο τον κόσμο. Σε αντίθεση με άλλους μύκητες, έχει την ικανότητα να επιβιώνει για εβδομάδες σε κλίνες, ιατρικό εξοπλισμό και επιφάνειες, να μεταδίδεται γρήγορα από ασθενή σε ασθενή και να αντιστέκεται σε πολλές από τις διαθέσιμες αντιμυκητιασικές θεραπείες.

Η ανθεκτικότητά του Candida auris στα συνήθη απολυμαντικά είναι ιδιαίτερα ανησυχητική και καθιστά αναγκαίο έναν σχολαστικό και στοχευμένο καθαρισμό με ειδικά σκευάσματα. Το 2019, σε νοσοκομείο του Μπρούκλιν στη Νέα Υόρκη, χρειάστηκε να γίνουν εκτεταμένες εργασίες αποξήλωσης και αντικατάστασης δαπέδων και τοίχων. Ο μύκητας είχε εντοπιστεί σε κρεβάτια, πόμολα, κουρτίνες και ακόμη και στην οροφή του θαλάμου, ενώ δεν εξαλείφθηκε ούτε με τα πιο ισχυρά χημικά καθαριστικά.

Για τους ασθενείς που νοσηλεύονται σε ΜΕΘ ή σε άλλες ευάλωτες κλινικές, μια λοίμωξη από Candida auris μπορεί να αποδειχθεί θανατηφόρα. Αυτά τα χαρακτηριστικά είναι που του έχουν χαρίσει τον χαρακτηρισμό «υπερμύκητας» και έχουν οδηγήσει τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας να τον κατατάξει ανάμεσα στις σοβαρότερες απειλές για τη δημόσια υγεία.

Η κατάσταση στην Ελλάδα

Η παρουσία του Candida auris στη χώρα μας ξεκίνησε δειλά, με λίγα μεμονωμένα περιστατικά το 2019. Πολύ σύντομα όμως η εικόνα άλλαξε δραματικά. Μέχρι το 2023, ο μύκητας είχε εξελιχθεί σε βασική αιτία μυκηταιμίας σε ορισμένα ελληνικά νοσοκομεία, ενώ οι ειδικοί προειδοποίησαν ότι τα κρούσματα έχουν πλέον λάβει ενδημικό χαρακτήρα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί, έχουν επιβεβαιωθεί περισσότερα από 850 περιστατικά, κάνοντας την Ελλάδα τη δεύτερη πιο πληγείσα χώρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση μετά την Ισπανία. Μόνο στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο «Αττικόν», την τριετία 2021–2023, εντοπίστηκαν 89 περιπτώσεις μυκηταιμίας, ενώ το 2023 ο Candida auris ευθυνόταν για το 34% όλων των περιστατικών candidemia.

Η θνησιμότητα είναι ιδιαίτερα υψηλή. Σε μελέτη που κάλυψε την περίοδο 2019–2021 στην Αττική, το ποσοστό θανάτων σε ασθενείς που μολύνθηκαν μετά από χειρουργική επέμβαση έφτασε το 53%. Παράλληλα, τουλάχιστον 25 άτομα βρέθηκαν να φέρουν τον μύκητα χωρίς να νοσήσουν, γεγονός που δείχνει πόσο εύκολα μπορεί να διασπείρεται εντός των νοσοκομείων.

Τα δεδομένα αυτά αναδεικνύουν το μέγεθος της απειλής, αλλά ταυτόχρονα δείχνουν και πόσο κρίσιμο είναι να ενισχυθούν τα μέτρα πρόληψης και ελέγχου μέσα στα ελληνικά νοσοκομεία.

Μοναδικό όπλο η πρόληψη

Ο Candida auris μεταδίδεται σχεδόν αποκλειστικά μέσα στα νοσοκομεία. Το Κέντρο Κλινικής Επιδημιολογίας και Έκβασης Νοσημάτων (CLEO) τονίζει ότι το κλειδί για τον περιορισμό του δεν είναι άλλο από την πρόληψη και τον έλεγχο των ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων. Η σχολαστική υγιεινή των χεριών, η απομόνωση των ασθενών, ο τακτικός και στοχευμένος καθαρισμός, η έγκαιρη διάγνωση και η ορθολογική χρήση φαρμάκων αποτελούν τα πιο ισχυρά όπλα στη μάχη κατά του υπερμύκητα.

Στην πράξη, η αποτελεσματικότητα αυτών των μέτρων έχει ήδη αποδειχθεί. Το Πανελλήνιο Πρόγραμμα για την Πρόληψη και τον Έλεγχο των Νοσοκομειακών Λοιμώξεων και της Μικροβιακής Αντοχής (GRIPP – SNF), που υλοποιείται από το CLEO σε συνεργασία με τον ΕΟΔΥ και τον ΟΔΙΠΥ, πέτυχε να αυξήσει τη συμμόρφωση στην υγιεινή των χεριών έως και 50% και να μειώσει τις μικροβιαιμίες κατά 50%–80% σε δέκα δημόσια νοσοκομεία.

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι, αν αυτά τα μέτρα δεν εφαρμοστούν σε όλο το σύστημα υγείας, η κρίση θα συνεχίσει να επιδεινώνεται. Ωστόσο, η εμπειρία δείχνει πως η απειλή του Candida auris μπορεί να περιοριστεί ουσιαστικά όταν η πρόληψη και ο έλεγχος γίνουν καθημερινή πρακτική.