Χρειάζεται εθνικό σχέδιο για την καρδιαγγειακή υγεία

Η υψηλή αρτηριακή πίεση, η αυξημένη χοληστερόλη και τα αυξημένα επίπεδα σακχάρου μπορεί να παραμένουν για μεγάλο διάστημα χωρίς εμφανή συμπτώματα, αυξάνοντας όμως τον κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου. Η γνώση αυτών των βασικών δεικτών και η αξιολόγησή τους από τον γιατρό αποτελούν σημαντικό μέρος της πρόληψης και της έγκαιρης εκτίμησης του καρδιομεταβολικού κινδύνου.

Επειδή οι συγκεκριμένοι παράγοντες κινδύνου συχνά δεν γίνονται αντιληπτοί χωρίς έλεγχο, η μέτρησή τους έχει ιδιαίτερη σημασία. Είναι, ωστόσο, μόνο το πρώτο βήμα. Οι τιμές πρέπει να αξιολογούνται με βάση την ηλικία, το ατομικό ιστορικό και τους υπόλοιπους παράγοντες κινδύνου, ώστε να διαπιστώνεται εγκαίρως αν απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση ή αντιμετώπιση.

Τη σημασία αυτής της εξατομικευμένης προσέγγισης υπογραμμίζει και ο Πρόεδρος της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας, καθηγητής Κωνσταντίνος Τούτουζας, που επισημαίνει ότι «ο κατάλληλος έλεγχος, με βάση την ηλικία και το ατομικό ιστορικό, και η συζήτηση με τον γιατρό, μας βοηθούν να αναγνωρίζουμε έγκαιρα τον κίνδυνο και να παίρνουμε αποφάσεις για την υγεία της καρδιάς μας».

Η ανάγκη για έγκαιρη αναγνώριση βρίσκεται και στο επίκεντρο της φετινής Παγκόσμιας Ημέρας Καρδιάς, στις 29 Σεπτεμβρίου. Με το μήνυμα «Don’t Miss a Beat» («Μη χάσεις τον παλμό»), η Παγκόσμια Ομοσπονδία Καρδιάς εστιάζει ειδικότερα στα σημεία και τα συμπτώματα καρδιαγγειακής νόσου που μπορεί να περνούν απαρατήρητα και στην ανάγκη έγκαιρης αναζήτησης φροντίδας.

Η ευρωπαϊκή στρατηγική για την καρδιαγγειακή υγεία

Τα καρδιαγγειακά νοσήματα παραμένουν η πρώτη αιτία θανάτου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, προκαλώντας περίπου 1,7 εκατομμύρια θανάτους τον χρόνο. Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι περίπου το 80% των καρδιαγγειακών νοσημάτων μπορεί να προληφθεί με την αντιμετώπιση παραγόντων κινδύνου όπως η υψηλή αρτηριακή πίεση, η αυξημένη χοληστερόλη, το υψηλό σάκχαρο και η παχυσαρκία.

Σε αυτό το πλαίσιο ξεκίνησε στις 28 Σεπτεμβρίου η πρώτη Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Προληπτικού Ελέγχου (EU Screening Week), με το μήνυμα «Know Your Numbers – Γνώρισε τις τιμές σου». Η πρωτοβουλία, που διαρκεί έως τις 4 Οκτωβρίου, στρέφει την προσοχή στη γνώση βασικών δεικτών όπως η αρτηριακή πίεση, η χοληστερόλη και το σάκχαρο.

Η ευρωπαϊκή κινητοποίηση δεν περιορίζεται, ωστόσο, στην ενημέρωση. Στις 28 Σεπτεμβρίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέθεσε πρόταση σύστασης του Συμβουλίου για τους καρδιαγγειακούς ελέγχους, με στόχο την ενίσχυση της έγκαιρης ανίχνευσης και του προσυμπτωματικού ελέγχου. Η πρόταση προβλέπει πιο συστηματικούς καρδιαγγειακούς ελέγχους, προσβάσιμους σε όλους, με ιδιαίτερη προσοχή στις ομάδες υψηλού κινδύνου και στους ευάλωτους πληθυσμούς.

Η πρόταση αποτελεί μία από τις βασικές πρωτοβουλίες του Safe Hearts Plan («Ασφαλείς Καρδιές»), του πρώτου συνολικού σχεδίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την καρδιαγγειακή υγεία, το οποίο παρουσιάστηκε τον Δεκέμβριο του 2025. Το σχέδιο καλύπτει τρεις βασικούς άξονες: την πρόληψη, την έγκαιρη ανίχνευση και τον προσυμπτωματικό έλεγχο, καθώς και τη θεραπεία και τη φροντίδα, συμπεριλαμβανομένης της αποκατάστασης. Παράλληλα, προβλέπει τη στήριξη των κρατών μελών για την ανάπτυξη εθνικών σχεδίων καρδιαγγειακής υγείας ή την περαιτέρω εφαρμογή όσων ήδη υπάρχουν.

Κεντρικός στόχος του ευρωπαϊκού σχεδίου είναι η μείωση των πρόωρων θανάτων από καρδιαγγειακά νοσήματα κατά 25% έως το 2035.

Από τον προληπτικό έλεγχο στον εθνικό σχεδιασμό

Στην Ελλάδα, η οργανωμένη πρόληψη έχει ήδη ενισχυθεί με το Εθνικό Πρόγραμμα «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ», το οποίο περιλαμβάνει δωρεάν προληπτικές εξετάσεις για τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Από την 1η Σεπτεμβρίου 2026 το πρόγραμμα έχει περάσει σε νέα φάση, με νέα παραπεμπτικά και προβλεπόμενη συνέχιση των δράσεών του έως το τέλος του 2030.

Το ευρωπαϊκό πλαίσιο θέτει, ωστόσο, ένα ευρύτερο ζητούμενο, που αφορά τη σύνδεση του προληπτικού ελέγχου με την έγκαιρη διάγνωση, τη θεραπεία, την παρακολούθηση και τη συνέχεια της φροντίδας, αλλά και την αντιμετώπιση των ανισοτήτων στην καρδιαγγειακή υγεία. Σε αυτό το ευρύτερο πεδίο τοποθετεί ο Σύνδεσμος Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΣΦΕΕ) την ανάγκη για έναν συνεκτικό και μακροπρόθεσμο εθνικό σχεδιασμό για την καρδιαγγειακή υγεία.

Ο ΣΦΕΕ αναφέρει ότι στηρίζει τη διαμόρφωση ενός τέτοιου σχεδίου σε συνεργασία με την Πολιτεία, την επιστημονική κοινότητα, τους επαγγελματίες υγείας και τους συλλόγους ασθενών. Μεταξύ των βασικών προτεραιοτήτων που θέτει είναι η συστηματική ενημέρωση του πληθυσμού, η ισότιμη πρόσβαση στον κατάλληλο προληπτικό έλεγχο, η έγκαιρη διάγνωση και η συνέχεια της φροντίδας.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Καρδιάς, ο Πρόεδρος του ΣΦΕΕ, Ολύμπιος Παπαδημητρίου, επισημαίνει ότι ο Σύνδεσμος επιδιώκει να συμβάλει στη διαμόρφωση «ενός εθνικού σχεδιασμού για την καρδιαγγειακή υγεία, που θα συνδέει την πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση με την κατάλληλη φροντίδα για κάθε άνθρωπο» και προσθέτει ότι «με συνεργασία και συνέπεια, το μήνυμα “γνώρισε τους δείκτες σου” μπορεί να γίνει μέρος της καθημερινής φροντίδας της υγείας μας».