Η παχυσαρκία δεν είναι θέμα ατομικής θέλησης αλλά χρόνια νόσος

Για εκατομμύρια ανθρώπους με παχυσαρκία, κάθε Ιανουάριο επαναλαμβάνεται το ίδιο μοτίβο. Αποφάσεις για «νέα αρχή», στόχοι απώλειας βάρους και, λίγες εβδομάδες μετά, η σιωπηρή παραδοχή της αποτυχίας. Δεν είναι τυχαίο ότι η τρίτη Δευτέρα του Ιανουαρίου έχει καθιερωθεί διεθνώς ως η λεγόμενη Quitters’ Day. Αυτό που σπάνια συζητείται, όμως, είναι ότι η παχυσαρκία δεν αποτελεί ζήτημα πειθαρχίας ή θέλησης, αλλά μια σύνθετη και χρόνια νόσο.

Η παχυσαρκία σήμερα είναι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία σε παγκόσμιο επίπεδο. Εκτιμάται ότι επηρεάζει 1 στους 7 ανθρώπους, ενώ μέσα στην επόμενη δεκαετία περίπου 2 δισεκατομμύρια άνθρωποι αναμένεται να ζουν με τη νόσο και τις συνέπειές της στην υγεία και την ποιότητα ζωής τους. Την ίδια στιγμή, η παχυσαρκία επιβαρύνει σημαντικά τα συστήματα υγείας και την κοινωνία συνολικά, λόγω των επιπλοκών και των συννοσηροτήτων με τις οποίες συνδέεται.

Μια νέα ευρωπαϊκή έρευνα της Novo Nordisk αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η παχυσαρκία εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται μέσα από απλουστευτικά στερεότυπα, καταγράφοντας όχι μόνο την άγνοια γύρω από τη νόσο, αλλά και το έντονο αίσθημα απομόνωσης και στιγματισμού που βιώνουν όσοι ζουν με αυτή. Τα ευρήματά της φανερώνουν ότι, παρά την επιστημονική αναγνώριση της παχυσαρκίας ως χρόνιας νόσου, η συζήτηση γύρω από το σωματικό βάρος παραμένει εγκλωβισμένη στη λογική της ατομικής «θέλησης».

Η μεγάλη παρανόηση γύρω από την παχυσαρκία

Για δεκαετίες, η παχυσαρκία παρουσιάζεται στον δημόσιο λόγο ως αποτέλεσμα λανθασμένων επιλογών. Λιγότερη κίνηση, περισσότερο φαγητό, ανεπαρκής αυτοέλεγχος. Ένα αφήγημα απλό και εύπεπτο, αλλά βαθιά ελλιπές, που αγνοεί την πολυπαραγοντική φύση της νόσου. Η μεγάλη ευρωπαϊκή έρευνα που εκπονήθηκε τον Δεκέμβριο του 2025 από τη Focal Data για λογαριασμό της Novo Nordisk, σε πέντε χώρες – Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία και Πολωνία – με τη συμμετοχή περισσότερων από 10.000 ενηλίκων, αποτυπώνει ξεκάθαρα αυτό το χάσμα.

Η έρευνα κατέγραψε ότι το 43% των συμμετεχόντων δεν γνωρίζει ότι ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναγνωρίζει την παχυσαρκία ως χρόνια νόσο. Η άγνοια αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς τροφοδοτεί την αντίληψη ότι η διαχείριση του βάρους αποτελεί αποκλειστικά προσωπική υπόθεση και ότι η αποτυχία ισοδυναμεί με έλλειψη προσπάθειας. Έτσι, ένα σύνθετο ζήτημα υγείας μετατρέπεται σε ηθικό κριτήριο, με άμεσες συνέπειες για όσους ζουν με παχυσαρκία, ιδιαίτερα σε περιόδους έντονης κοινωνικής πίεσης όπως η αρχή του νέου έτους.

Το κοινωνικό στίγμα της παχυσαρκίας

Πέρα από την παρανόηση, η έρευνα φωτίζει μια λιγότερο ορατή αλλά ιδιαίτερα επιβαρυντική διάσταση της παχυσαρκίας. Το κοινωνικό στίγμα. Το 85% των συμμετεχόντων θεωρεί ότι τα άτομα με παχυσαρκία βιώνουν, σε μέτριο έως πολύ μεγάλο βαθμό, άδικη μεταχείριση ή επίκριση λόγω του βάρους τους, ενώ το 81% πιστεύει ότι τα στερεότυπα γύρω από την εικόνα σώματος και το βάρος έχουν σήμερα αρνητική επίδραση στην κοινωνία συνολικά.

Για όσους ζουν με παχυσαρκία, οι συνέπειες δεν είναι αφηρημένες έννοιες. Το 89% δηλώνει ότι η παχυσαρκία επηρεάζει αρνητικά την ψυχική του υγεία, με το 72% να εκτιμά ότι η επίδραση αυτή είναι μέτρια έως σοβαρή. Παράλληλα, το 86% δηλώνει ότι η παχυσαρκία επηρεάζει τις κοινωνικές του αλληλεπιδράσεις, ενώ για το 66% η επίδραση αυτή είναι επίσης μέτρια έως σοβαρή.

Άγχος, ντροπή, χαμηλή αυτοεκτίμηση και κοινωνική απόσυρση συνθέτουν ένα ψυχολογικό φορτίο που συχνά παραμένει αόρατο, αλλά καθορίζει την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής των ατόμων που ζουν με τη νόσο.

Η έλλειψη υποστήριξης και η ανάγκη για συλλογική φροντίδα

Τα ευρήματα της έρευνας αναδεικνύουν ένα σταθερό μοτίβο. Για πολλούς ανθρώπους με παχυσαρκία, το μεγαλύτερο εμπόδιο δεν είναι η έλλειψη προσπάθειας, αλλά η απουσία ουσιαστικής υποστήριξης. Η έρευνα καταγράφει ότι το 55% των ατόμων με παχυσαρκία που προσπαθούν να διαχειριστούν το βάρος τους δηλώνει ότι, ιδιαίτερα τον Ιανουάριο, η έλλειψη στήριξης αποτελεί το βασικότερο εμπόδιο στη συνέχιση της προσπάθειας.

Την ίδια στιγμή, το 73% των συμμετεχόντων συμφωνεί ότι οι συζητήσεις γύρω από την παχυσαρκία θα έπρεπε να εστιάζουν περισσότερο στη συνολική υγεία και ευεξία και λιγότερο στους αριθμούς απώλειας βάρους. Η διαχείριση της παχυσαρκίας αναδεικνύεται έτσι ως μια μακρόχρονη διαδικασία που απαιτεί συνέπεια, χρόνο και ένα σταθερό υποστηρικτικό περιβάλλον.

Σε αυτό το πλαίσιο, η έννοια της συλλογικής φροντίδας αποκτά κεντρική σημασία. Οικογένεια, φίλοι, επαγγελματίες υγείας και κοινότητα καλούνται να λειτουργήσουν όχι ως κριτές, αλλά ως συνοδοιπόροι σε μια διαδρομή που δεν είναι ούτε γραμμική ούτε σύντομη.

Κενό κατανόησης από τους επαγγελματίες υγείας

Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί το εύρημα ότι μόλις το 18% των ατόμων με παχυσαρκία αισθάνεται πως οι επαγγελματίες υγείας κατανοούν πλήρως τις ανησυχίες και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν. Το στοιχείο αυτό δεν υποδηλώνει έλλειψη γνώσης ή πρόθεσης, αλλά αναδεικνύει τα όρια ενός συστήματος που συχνά δεν προσεγγίζει την παχυσαρκία ως χρόνια, πολυπαραγοντική νόσο με σημαντικές ψυχοκοινωνικές διαστάσεις.

Όταν η συζήτηση περιορίζεται αποκλειστικά στους αριθμούς και στους στόχους απώλειας βάρους, η εμπιστοσύνη δοκιμάζεται και η φροντίδα χάνει τον ολιστικό της χαρακτήρα.

Ώρα για αλλαγή αφηγήματος

Τα ευρήματα της έρευνας αποτυπώνουν την ιδιαίτερη βαρύτητα της κοινωνικής πίεσης, του στιγματισμού και της ελλιπούς υποστήριξης που υφίστανται τα άτομα με παχυσαρκία. Σχολιάζοντας τα αποτελέσματά της, ο κ. Ολύμπιος Παπαδημητρίου, Γενικός Διευθυντής της Novo Nordisk Hellas, επισημαίνει ότι η κυρίαρχη συζήτηση γύρω από την παχυσαρκία συχνά εγκλωβίζεται στη λογική της ατομικής «θέλησης». Όπως σημειώνει, αυτό «μπορεί να οδηγήσει σε αδικαιολόγητη επίρριψη ευθυνών και σε στιγματισμό», όταν οι προσπάθειες αποτυγχάνουν.

Στο ίδιο πνεύμα, ο επικεφαλής της Novo Nordisk Hellas υπογραμμίζει ότι η διαχείριση της παχυσαρκίας αποτελεί μια μακρόχρονη και απαιτητική διαδικασία, η οποία δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μοναχική προσπάθεια. Όπως επισημαίνει, η μετατόπιση της συζήτησης από τη στενή λογική της απώλειας βάρους προς τη συνολική ευεξία, σε συνδυασμό με την ενίσχυση υποστηρικτικών κοινοτήτων, μπορεί να συμβάλει ώστε η «Ημέρα των Αποτυχημένων» να μετατραπεί σε μια ημέρα ανανεωμένης συλλογικής δέσμευσης. «Είναι καιρός να ξεπεράσουμε τις ενοχές και να προχωρήσουμε προς μια πιο συμπονετική, αποτελεσματική και επιστημονικά τεκμηριωμένη προσέγγιση στη διαχείριση της παχυσαρκίας», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Novo Nordisk τοποθετείται υπέρ μιας αλλαγής στον τρόπο προσέγγισης της διαχείρισης της παχυσαρκίας, δίνοντας έμφαση σε πιο μακροπρόθεσμες και ολιστικές λύσεις. Ο κ. Παπαδημητρίου υπογραμμίζει τη δέσμευση της εταιρείας να αποτελέσει «μέρος της λύσης», σημειώνοντας ότι αυτό προϋποθέτει συνεχή καινοτομία και έρευνα στη θεραπεία της παχυσαρκίας ως χρόνιας νόσου, καθώς και μια πιο ολιστική προσέγγιση στην υγεία. «Είναι μια πρόκληση που πρέπει να αντιμετωπίσουμε μαζί, για την υγεία των ανθρώπων και της κοινωνίας μας» επισημαίνει ο κ. Παπαδημητρίου.

Η παχυσαρκία δεν είναι αποτυχία θέλησης. Είναι μια χρόνια νόσος που απαιτεί κατανόηση, υποστήριξη και διαφορετικό τρόπο σκέψης. Η αλλαγή του αφηγήματος για τη νόσο δεν αφορά απλώς τη γλώσσα που χρησιμοποιούμε, αλλά τις προϋποθέσεις για καλύτερη πρόληψη, ουσιαστικότερη φροντίδα και λιγότερο στίγμα σε ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα δημόσιας υγείας της εποχής μας.