Ο οδικός χάρτης για την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του πνεύμονα

Ο καρκίνος του πνεύμονα παραμένει μία από τις σοβαρότερες προκλήσεις για τα σύγχρονα συστήματα υγείας, καθώς συνδέεται με υψηλή θνησιμότητα και διαγιγνώσκεται, κατά κανόνα, σε προχωρημένα στάδια. Στην Ελλάδα αποτελεί την πρώτη αιτία θανάτου από νεοπλάσματα, με περισσότερα από 9.000 νέα περιστατικά να καταγράφονται κάθε χρόνο και περίπου 8.000 ασθενείς να χάνουν τη ζωή τους, ενώ η ηλικιακή ομάδα 50–74 ετών είναι η πλέον επιβαρυμένη.

Η καθυστερημένη διάγνωση περιορίζει σημαντικά τις θεραπευτικές επιλογές και επιβαρύνει την πρόγνωση, την ποιότητα ζωής των ασθενών και το σύστημα υγείας συνολικά. Σε αυτό το πλαίσιο, ο προσυμπτωματικός έλεγχος του καρκίνου του πνεύμονα σε άτομα υψηλού κινδύνου αναδεικνύεται ως παρέμβαση με τεκμηριωμένο όφελος, καθώς μπορεί να μειώσει τη θνησιμότητα έως και 26%.
Πρόσφατη ελληνική μελέτη καταγράφει ότι η εφαρμογή οργανωμένου προγράμματος προσυμπτωματικού ελέγχου θα μπορούσε, σε βάθος χρόνου, να αποτρέψει περίπου 8.000 θανάτους, με ιδιαίτερα θετικό δείκτη κόστους-αποτελεσματικότητας.

Διάλογος για έναν εθνικό οδικό χάρτη έγκαιρης διάγνωσης

Ένα ολοκληρωμένο και εφαρμόσιμο πλαίσιο δράσης για τον προσυμπτωματικό έλεγχο του καρκίνου του πνεύμονα ανέδειξε ο Δημόσιος Διάλογος που συνδιοργανώθηκε στην Αθήνα τη Δευτέρα 15 Δεκεμβρίου 2025από το Εργαστήριο Οργάνωσης και Αξιολόγησης Υπηρεσιών Υγείας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) και την Ελληνική Ομοσπονδία Καρκίνου – ΕΛΛΟΚ.

Στόχος της εκδήλωσης ήταν η συν-διαμόρφωση ενός ολοκληρωμένου, ρεαλιστικού και βιώσιμου οδικού χάρτη για τον προσυμπτωματικό έλεγχο του καρκίνου του πνεύμονα στην Ελλάδα, βασισμένου σε διεθνώς αναγνωρισμένες πρακτικές και διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες του ελληνικού συστήματος υγείας.

Στη συζήτηση προσκλήθηκαν και συμμετείχαν στελέχη του Υπουργείου Υγείας, του ΕΟΠΥΥ, της ΗΔΙΚΑ και του ΕΟΦ, μέλη της Εθνικής Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων Δημόσιας Υγείας, η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία, η Ελληνική Ακτινολογική Εταιρεία, η Ελληνική Εταιρεία Χειρουργών Θώρακα, Καρδιάς και Αγγείων, η Εταιρεία Ογκολόγων Παθολόγων Ελλάδας, η Ελληνική Ακαδημία Γενικής/Οικογενειακής Ιατρικής & ΠΦΥ, η FairLife-Φροντίδα και Πρόληψη για τον καρκίνο του πνεύμονα, μέλος της Lung Cancer Europe (LuCE), μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας, καθώς και εκπρόσωποι άλλων ενδιαφερόμενων φορέων.
Η ευρεία αυτή συμμετοχή ανέδειξε τον πολυτομεακό χαρακτήρα της προσπάθειας και επιβεβαίωσε ότι ο προσυμπτωματικός έλεγχος του καρκίνου του πνεύμονα αποτελεί πεδίο άσκησης ολοκληρωμένης πολιτικής υγείας.

Οι προτάσεις που αναδείχθηκαν

Κατά τη διάρκεια του διαλόγου παρουσιάστηκαν οι κατευθυντήριες οδηγίες και η προτεινόμενη διαδικασία Προσυμπτωματικού Ελέγχου για τον Καρκίνο του Πνεύμονα (ΠΕΚΠ). Οι οδηγίες αυτές αναπτύχθηκαν με έμφαση στο ολοκληρωμένο μονοπάτι από την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας έως τη διαχείριση των ευρημάτων, από εκπροσώπους της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας, της Ελληνικής Ακτινολογικής Εταιρείας και της Ελληνικής Εταιρείας Χειρουργών Θώρακα, Καρδιάς και Αγγείων, σε συνεργασία με την Ελληνική Ομοσπονδία Καρκίνου – ΕΛΛΟΚ. Οι κύριες προτάσεις που αναδείχθηκαν είναι οι εξής:

• Άμεση δημιουργία ολοκληρωμένου εθνικού σχεδίου δράσης για τον καρκίνο του πνεύμονα
• Ένταξη του προσυμπτωματικού ελέγχου στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη Δημόσια Υγεία, με πιλοτική εφαρμογή σε Περιφέρειες υψηλής νοσηρότητας
• Συντονισμός και ενεργός συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων φορέων ως προϋπόθεση βιωσιμότητας

Παράλληλα, διατυπώθηκαν προτάσεις που έτυχαν πλήρους συναίνεσης των συμμετεχόντων, με στόχο την οικονομικά αποδοτική και λειτουργικά βιώσιμη εφαρμογή του Προσυμπτωματικού Ελέγχου για τον Καρκίνο του Πνεύμονα. Ειδικότερα, τονίστηκε:

• Η ανάγκη πρόσκλησης των πολιτών, με έμφαση στην πρόσβαση και στη διαχείριση των κοινωνικοοικονομικών ανισοτήτων
• Η υποχρεωτική σύνδεση με υπηρεσίες διακοπής καπνίσματος
• Η πιστοποίηση Κέντρων Προσυμπτωματικού Ελέγχου Καρκίνου του Πνεύμονα
• Η διεπιστημονική εκπαίδευση και πιστοποίηση των επαγγελματιών υγείας
• Η αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων διαχείρισης δεδομένων
• Η ανάπτυξη ενιαίου, ψηφιακά υποστηριζόμενου μονοπατιού, προσβάσιμου τόσο από τη διεπιστημονική ομάδα όσο και από τον ίδιο τον πολίτη

Παράθυρο ευκαιρίας για δράση

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι τα πλέον επιτυχημένα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο του πνεύμονα χαρακτηρίζονται από σαφή εθνικό σχεδιασμό, δημόσια χρηματοδότηση, θεσμική ενσωμάτωση στο σύστημα υγείας και ισχυρούς μηχανισμούς διασφάλισης ποιότητας.

Όπως επισημάνθηκε, η Ελλάδα διαθέτει πλέον τις προϋποθέσεις για να κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση. Η εμπειρία από την υλοποίηση εθνικών προγραμμάτων προσυμπτωματικού ελέγχου, η ωρίμανση των ψηφιακών εργαλείων και η θετική στάση της Πολιτείας απέναντι στην πρόληψη και τον Προσυμπτωματικό Έλεγχο για τον Καρκίνο του Πνεύμονα, σε συνδυασμό με τη διαθεσιμότητα τεχνολογικών πόρων και επιστημονικών δεδομένων, δημιουργούν ένα ουσιαστικό παράθυρο ευκαιρίας για δράση.

Ο Δημόσιος Διάλογος κατέδειξε ότι ο προσυμπτωματικός έλεγχος του καρκίνου του πνεύμονα μπορεί πλέον να στηριχθεί σε ένα συγκροτημένο, τεκμηριωμένο και εφαρμόσιμο πλαίσιο, ικανό να μετατρέψει την επιστημονική τεκμηρίωση σε λειτουργική πολιτική υγείας με μετρήσιμο όφελος για τη δημόσια υγεία και την κοινωνία.