Ο προσυμπτωματικός έλεγχος για τον καρκίνο του προστάτη εξατομικεύεται
Το 2022, οι νέες περιπτώσεις καρκίνου του προστάτη παγκοσμίως εκτιμήθηκαν σε σχεδόν 1,5 εκατομμύριο και οι θάνατοι από τη νόσο σε περίπου 400.000. Πρόκειται για τον δεύτερο συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στους άνδρες παγκοσμίως.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του European Cancer Information System για το 2024, ο καρκίνος του προστάτη αντιστοιχεί στο 22,3% των νέων περιστατικών καρκίνου στους άνδρες. Στην Ελλάδα, τα στοιχεία του GLOBOCAN 2022 εκτιμούν 7.036 νέες περιπτώσεις, δηλαδή το 19,2% όλων των νέων καρκίνων στους άνδρες, καθιστώντας τον καρκίνο του προστάτη τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον ανδρικό πληθυσμό της χώρας.
Από το PSA στην εξατομικευμένη εκτίμηση κινδύνου
Η εξέταση του PSA παραμένει βασικό εργαλείο για την έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου του προστάτη, όμως μια αυξημένη τιμή δεν σημαίνει από μόνη της ότι υπάρχει καρκίνος, καθώς το PSA μπορεί να αυξηθεί και σε καλοήθεις παθήσεις του προστάτη.
Οι κατευθυντήριες οδηγίες της European Association of Urology για το 2026 δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στην εκτίμηση του ατομικού κινδύνου. Μαζί με το PSA συνεκτιμώνται παράγοντες όπως η ηλικία, το οικογενειακό ιστορικό και η γενετική προδιάθεση, ενώ λαμβάνονται υπόψη η συνολική κατάσταση της υγείας και το προσδόκιμο ζωής. Η εκτίμηση μπορεί επίσης να υποστηρίζεται από ειδικά μοντέλα υπολογισμού του κινδύνου.
Σε ασυμπτωματικούς άνδρες με αρχική τιμή PSA μεταξύ 3 και 10 ng/mL, οι ευρωπαϊκές οδηγίες συνιστούν την επανάληψη της μέτρησης πριν αποφασιστεί περαιτέρω διερεύνηση.
Η προσέγγιση αυτή επιδιώκει να εντοπίζει εκείνους που χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση, χωρίς όλοι οι άνδρες να ακολουθούν την ίδια διαγνωστική διαδρομή. Ανάλογα με τον κίνδυνο που προκύπτει, ο ουρολόγος αποφασίζει αν χρειάζεται περαιτέρω έλεγχος και ποια εξέταση είναι καταλληλότερη.
Μαγνητική πριν από τη βιοψία
Σημαντικό ρόλο στη σύγχρονη διαγνωστική προσέγγιση έχει αποκτήσει η μαγνητική τομογραφία του προστάτη. Οι ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες συστήνουν τη διενέργειά της πριν από τη βιοψία όταν υπάρχει υποψία εντοπισμένου καρκίνου του προστάτη.
Η μαγνητική μπορεί να εντοπίσει ύποπτες περιοχές και να βοηθήσει ώστε, όταν απαιτείται βιοψία, η λήψη των δειγμάτων να γίνεται πιο στοχευμένα. Παράλληλα, τα ευρήματά της αξιολογούνται μαζί με το PSA και τους υπόλοιπους παράγοντες κινδύνου, ώστε να εκτιμηθεί καλύτερα ποιοι άνδρες χρειάζονται πράγματι βιοψία.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, όταν η μαγνητική δεν δείχνει ύποπτη βλάβη και ο συνολικός κίνδυνος θεωρείται χαμηλός, μπορεί να αποφευχθεί η άμεση βιοψία και να επιλεγεί παρακολούθηση του PSA. Η απόφαση, ωστόσο, δεν βασίζεται αποκλειστικά στη μαγνητική, καθώς συνεκτιμάται το σύνολο των κλινικών δεδομένων. Στόχος είναι να εντοπίζονται έγκαιρα οι καρκίνοι με μεγαλύτερη πιθανότητα εξέλιξης και να περιορίζονται, όπου αυτό είναι ασφαλές, οι περιττές βιοψίες και η υπερδιάγνωση όγκων χαμηλού κινδύνου.
Εξατομικευμένη προσέγγιση στον προσυμπτωματικό έλεγχο
Η εξατομικευμένη προσέγγιση στον έλεγχο του καρκίνου του προστάτη δοκιμάζεται ήδη σε οργανωμένα ευρωπαϊκά προγράμματα. Το PRAISE-U – PRostate cancer Awareness and Initiative for Screening in the European Union εφαρμόζει σε διαφορετικές περιοχές της Ευρώπης ένα μοντέλο που ξεκινά με το PSA και, ανάλογα με τον κίνδυνο, αξιοποιεί τη μαγνητική τομογραφία και τη βιοψία μόνο όταν αυτή κρίνεται αναγκαία.
Στόχος είναι να διαπιστωθεί πώς μπορεί ένας τέτοιος προσυμπτωματικός έλεγχος να εφαρμοστεί σε διαφορετικά συστήματα υγείας και να περιορίσει τον μη οργανωμένο έλεγχο με PSA, ο οποίος εξακολουθεί να είναι διαδεδομένος σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
Το επόμενο βήμα είναι η European Commission Initiative on Prostate Cancer (EC-PrC), μια νέα πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι εργασίες της οποίας ξεκίνησαν τον Αύγουστο του 2026. Στόχος της είναι η ανάπτυξη επιστημονικά τεκμηριωμένων ευρωπαϊκών συστάσεων για τον προσυμπτωματικό έλεγχο και τη διάγνωση του καρκίνου του προστάτη, καθώς και κοινών απαιτήσεων ποιότητας για τις υπηρεσίες φροντίδας.
Με αφορμή την Ευρωπαϊκή Ημέρα κατά του Καρκίνου του Προστάτη στις 15 Σεπτεμβρίου, ο πρόεδρος της Ελληνικής Ουρολογικής Εταιρείας, Ανδρέας Σκολαρίκος, επισημαίνει ότι η έγκαιρη ανίχνευση της νόσου δεν σημαίνει ότι όλοι οι άνδρες πρέπει να υποβάλλονται στις ίδιες εξετάσεις με την ίδια συχνότητα και τονίζει ότι «η σύγχρονη ουρολογία στρέφεται σε έναν πιο εξατομικευμένο έλεγχο, ανάλογα με τον κίνδυνο που εκτιμάται σε κάθε άνδρα, αξιοποιώντας το PSA σε συνδυασμό με νεότερα διαγνωστικά εργαλεία».
Ο κ. Σκολαρίκος χαρακτηρίζει τη νέα ευρωπαϊκή πρωτοβουλία «σημαντικό βήμα προς τη δημιουργία μιας πιο συστηματικής και επιστημονικά τεκμηριωμένης προσέγγισης στην έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου του προστάτη».
Ο καρκίνος του προστάτη στα αρχικά του στάδια συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα, γεγονός που κάνει την έγκαιρη ανίχνευση ιδιαίτερα σημαντική. Καθώς όμως ο κίνδυνος δεν είναι ίδιος για όλους, ούτε ο έλεγχος χρειάζεται να αρχίζει στην ίδια ηλικία ή να επαναλαμβάνεται με την ίδια συχνότητα. Η συζήτηση με τον ουρολόγο επιτρέπει να συνεκτιμηθούν οι παράγοντες κινδύνου και να καθοριστεί η κατάλληλη χρονική στιγμή και ο τρόπος ελέγχου για κάθε άνδρα.
