Οι ελλείψεις ανοσοσφαιρινών φέρνουν ξανά στο προσκήνιο το ζήτημα της επάρκειας πλάσματος

Περίπου 1 εκατομμύριο ασθενείς στην Ευρωπαϊκή Ένωση βασίζονται σε φάρμακα που παράγονται από ανθρώπινο πλάσμα για την αντιμετώπιση σπάνιων παθήσεων. Για πολλούς, η θεραπεία είναι μακροχρόνια, συχνά διά βίου, και απαιτεί τακτική χορήγηση. Ωστόσο, η σταθερή πρόσβαση σε αυτές τις θεραπείες δεν είναι πάντοτε δεδομένη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι ελλείψεις σε φάρμακα ανθρώπινης φυσιολογικής ανοσοσφαιρίνης που καταγράφονται σε σειρά κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στην τελευταία του ενημέρωση, στις 22 Σεπτεμβρίου 2026, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA) επισημαίνει ότι οι ελλείψεις σε αρκετά φάρμακα ανθρώπινης φυσιολογικής ανοσοσφαιρίνης συνεχίζουν να επηρεάζουν σειρά κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αναμένεται να διαρκέσουν έως τον Μάρτιο του 2027. Οι αιτίες είναι πολυπαραγοντικές και περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την απροσδόκητη αύξηση της ζήτησης, ενώ η διαθεσιμότητα διαφέρει ανά χώρα και προϊόν.

Αντίστοιχα, στην Ελλάδα σκευάσματα ανθρώπινης φυσιολογικής ανοσοσφαιρίνης περιλαμβάνονται στην τελευταία λίστα φαρμάκων περιορισμένης διαθεσιμότητας του ΕΟΦ. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Οργανισμού, σε ορισμένες περιπτώσεις η περιορισμένη διαθεσιμότητα, λόγω καθυστερήσεων στις παραδόσεις, εκτιμάται ότι θα διαρκέσει έως το τέλος του 2026 και σε άλλες έως τον Μάρτιο του 2027. Ωστόσο, ο ΕΟΦ αναφέρει ότι υπάρχουν εναλλακτικά σκευάσματα της ίδιας κατηγορίας με τις ίδιες ενδείξεις.

Η εξάρτηση της Ευρώπης από τις εισαγωγές πλάσματος

Ένα από τα βασικά ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν για να περιοριστεί ο κίνδυνος ελλείψεων είναι η εξάρτηση της Ευρώπης από εισαγόμενο πλάσμα. Περίπου το 40% του πλάσματος που χρησιμοποιείται στην Ευρώπη εισάγεται, με τις Ηνωμένες Πολιτείες να αποτελούν βασική πηγή εφοδιασμού. Η εξάρτηση αυτή καθιστά την ευρωπαϊκή αλυσίδα εφοδιασμού πιο ευάλωτη σε πιθανές διαταραχές, καθώς προβλήματα στην τροφοδοσία από το εξωτερικό μπορούν να επηρεάσουν τη διαθεσιμότητα των φαρμάκων που παράγονται από το πλάσμα.

Η μείωση αυτής της ευπάθειας απαιτεί μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, με στόχο την ενίσχυση της επάρκειας πλάσματος και της ανθεκτικότητας της ευρωπαϊκής αλυσίδας εφοδιασμού, ώστε να μπορεί να ανταποκρίνεται στις θεραπευτικές ανάγκες των ασθενών ακόμη και όταν προκύπτουν διαταραχές στην τροφοδοσία.

Οι ασθενείς με πρωτοπαθείς ανοσοανεπάρκειες

Η σημασία της επάρκειας πλάσματος γίνεται ιδιαίτερα σαφής στην περίπτωση ασθενών με ορισμένες πρωτοπαθείς ανοσοανεπάρκειες, στις οποίες ο οργανισμός δεν παράγει επαρκή αντισώματα ή παράγει αντισώματα που δεν λειτουργούν σωστά. Στις περιπτώσεις αυτές, για την υποκατάσταση των αντισωμάτων χρησιμοποιούνται ανθρώπινες φυσιολογικές ανοσοσφαιρίνες, οι οποίες παρασκευάζονται από ανθρώπινο πλάσμα. Η δυνατότητα παραγωγής και σταθερής διάθεσης αυτών των θεραπειών συνδέεται, επομένως, άμεσα με την επάρκεια πλάσματος.

Για τους ασθενείς αυτούς, η θεραπεία με ανοσοσφαιρίνες συμβάλλει στη μείωση των λοιμώξεων και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής. Η θεραπεία είναι συχνά μακροχρόνια και, σε ορισμένες από αυτές τις παθήσεις, μπορεί να είναι απαραίτητη σε όλη τη διάρκεια της ζωής.

Η σταθερή πρόσβαση στη θεραπεία είναι κρίσιμη και για τον προγραμματισμό της καθημερινής ζωής των ασθενών αυτών. Τους επιτρέπει να οργανώνουν την εργασία, τις σπουδές και τις οικογενειακές και κοινωνικές τους υποχρεώσεις, χωρίς την πρόσθετη αβεβαιότητα που δημιουργεί το ενδεχόμενο διακοπής της θεραπείας.

Προτεραιότητα η διασφάλιση της επάρκειας πλάσματος

Η διασφάλιση της σταθερής πρόσβασης στις θεραπείες που προέρχονται από το πλάσμα απαιτεί σχεδιασμό πριν εμφανιστούν οι ελλείψεις. Τα συστήματα υγείας χρειάζεται να γνωρίζουν πόσοι ασθενείς χρειάζονται θεραπεία, να προβλέπουν τη ζήτηση με βάση τις θεραπευτικές ανάγκες και να προσδιορίζουν εγκαίρως τις ανάγκες εφοδιασμού, ώστε να μπορούν να εντοπίζουν έγκαιρα πιθανές διαταραχές και να προετοιμάζονται για την αντιμετώπισή τους.

Παράλληλα, η Ευρώπη χρειάζεται να ενισχύσει την επάρκεια πλάσματος και την ανθεκτικότητα της αλυσίδας εφοδιασμού, περιορίζοντας την ευπάθεια που δημιουργεί η μεγάλη εξάρτηση από τις εισαγωγές. Η καλύτερη παρακολούθηση της προσφοράς και της ζήτησης και ο συντονισμός μεταξύ των αρμόδιων φορέων μπορούν να συμβάλουν ώστε τα προβλήματα διαθεσιμότητας να εντοπίζονται πριν φτάσουν στον ασθενή.

Όταν, παρά τα μέτρα αυτά, προκύπτει έλλειψη, οι ασθενείς και οι θεράποντες ιατροί χρειάζονται έγκαιρη και σαφή ενημέρωση για τα φάρμακα που επηρεάζονται, την εκτιμώμενη διάρκεια του προβλήματος και τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές. Η συνέχεια της θεραπείας πρέπει να αποτελεί βασικό κριτήριο στις αποφάσεις για τον εφοδιασμό.

Η Διεθνής Εβδομάδα Ευαισθητοποίησης για το Πλάσμα, 5–9 Οκτωβρίου 2026, αποτελεί μια καλή αφορμή για έναν ουσιαστικότερο διάλογο, στην Ευρώπη αλλά και στη χώρα μας, σχετικά με την επάρκεια πλάσματος. Η συζήτηση αυτή χρειάζεται να συνδέσει την επάρκεια και την ασφάλεια του εφοδιασμού με το ουσιαστικό ζητούμενο, τη σταθερή και αδιάλειπτη πρόσβαση των ασθενών στις θεραπείες τους.