Τι πρέπει να γνωρίζουμε για τον Ιό του Δυτικού Νείλου

Η λοίμωξη από τον ιό του Δυτικού Νείλου βρίσκεται και φέτος στο επίκεντρο της επιδημιολογικής επιτήρησης, καθώς ο αριθμός των κρουσμάτων αυξάνεται μέσα στην καρδιά του καλοκαιριού, ενώ ιδιαίτερα έντονη κυκλοφορία καταγράφεται στην Αττική.

Η περίοδος μετάδοσης βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη και οι επόμενες εβδομάδες θεωρούνται κρίσιμες, καθώς η μεγαλύτερη δραστηριότητα του ιού παρατηρείται συνήθως από τα μέσα Αυγούστου έως τις αρχές Σεπτεμβρίου. Η εξέλιξη αυτή επαναφέρει στο προσκήνιο την ανάγκη ενημέρωσης για τον τρόπο μετάδοσης, τα συμπτώματα που μπορεί να προκαλέσει η λοίμωξη και τα μέτρα προστασίας από τα κουνούπια.

Επέκταση της γεωγραφικής διασποράς

Στα 65 ανέρχονται τα εγχώρια κρούσματα λοίμωξης από τον ιό του Δυτικού Νείλου, σύμφωνα με την τελευταία διαθέσιμη εβδομαδιαία έκθεση του ΕΟΔΥ, η οποία περιλαμβάνει δεδομένα έως τις 5 Αυγούστου. Μέχρι την ίδια ημερομηνία είχαν καταγραφεί έξι θάνατοι. Η μεγαλύτερη συγκέντρωση περιστατικών εντοπίζεται στην Αττική, όπου ο ΕΟΔΥ έχει επισημάνει ιδιαίτερα έντονη κυκλοφορία του ιού.

Η επιδημιολογική εικόνα παραμένει δυναμική. Με βάση νεότερα δεδομένα επιτήρησης έως τις 7 Αυγούστου, ο κατάλογος των περιοχών στις οποίες καταγράφεται ή εκτιμάται αυξημένος κίνδυνος κυκλοφορίας του ιού διευρύνθηκε, με τον Δήμο Βέροιας να προστίθεται στις επηρεαζόμενες περιοχές και τον Δήμο Κηφισιάς στις περιοχές υψηλού κινδύνου.

Πώς μεταδίδεται ο ιός του Δυτικού Νείλου

Ο ιός του Δυτικού Νείλου μεταδίδεται στον άνθρωπο κυρίως μέσω του τσιμπήματος μολυσμένων κουνουπιών. Κύρια δεξαμενή του ιού στη φύση είναι τα πτηνά. Συγκεκριμένα, τα κουνούπια μολύνονται όταν τρέφονται από μολυσμένα πτηνά και στη συνέχεια μπορούν να μεταδώσουν τον ιό σε ανθρώπους και άλλα θηλαστικά. Τα «κοινά» κουνούπια του γένους Culex θεωρούνται οι σημαντικότεροι διαβιβαστές του.

Η λοίμωξη δεν μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο με τη συνήθη κοινωνική επαφή. Έχουν ωστόσο καταγραφεί άλλοι τρόποι μετάδοσης, μεταξύ των οποίων μέσω μετάγγισης αίματος και μεταμόσχευσης οργάνων, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη λήψη ειδικών μέτρων για την ασφάλεια του αίματος κατά την περίοδο κυκλοφορίας του ιού.

Από την ασυμπτωματική λοίμωξη στη σοβαρή νόσο

Στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων, η μόλυνση από τον ιό του Δυτικού Νείλου περνά απαρατήρητη. Περίπου το 80% των ανθρώπων που μολύνονται δεν εμφανίζουν συμπτώματα, ενώ περίπου το 20% παρουσιάζει ήπια νόσο, με πυρετό, πονοκέφαλο, καταβολή, μυαλγίες και αρθραλγίες. Μπορεί επίσης να εμφανιστούν γαστρεντερικές διαταραχές ή εξάνθημα. Τα συμπτώματα εκδηλώνονται συνήθως δύο έως 14 ημέρες μετά το τσίμπημα μολυσμένου κουνουπιού.

Σε λιγότερο από 1% των ατόμων που μολύνονται, η νόσος μπορεί να προσβάλει το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα και να εκδηλωθεί με εγκεφαλίτιδα, μηνιγγίτιδα ή οξεία χαλαρή παράλυση. Μεγαλύτερο κίνδυνο σοβαρής νόσησης και επιπλοκών αντιμετωπίζουν κυρίως οι άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας, καθώς και άτομα με ανοσοκαταστολή ή χρόνια υποκείμενα νοσήματα.

Τι πρέπει να κάνουμε αν εμφανίσουμε συμπτώματα

Οι ήπιες μορφές της λοίμωξης από τον ιό του Δυτικού Νείλου συνήθως υποχωρούν χωρίς ειδική θεραπεία. Η αντιμετώπιση είναι συμπτωματική, με ξεκούραση, επαρκή ενυδάτωση και, όταν χρειάζεται, φάρμακα για την αντιμετώπιση του πυρετού ή του πόνου. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει ειδική αντιική θεραπεία για τη νόσο.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν εμφανίζονται συμπτώματα που μπορεί να υποδηλώνουν προσβολή του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος, όπως πολύ έντονος πονοκέφαλος, υψηλός πυρετός, δυσκαμψία του αυχένα, σύγχυση, μυϊκή αδυναμία, τρόμος ή διαταραχές της συνείδησης. Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται άμεση ιατρική εκτίμηση, καθώς τα σοβαρά περιστατικά μπορεί να χρειαστούν νοσηλεία και υποστηρικτική θεραπεία, ακόμη και αναπνευστική υποστήριξη όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο.

Πώς θα προστατευθούμε από τα κουνούπια

Καθώς δεν υπάρχει διαθέσιμο εμβόλιο για τον άνθρωπο, η πρόληψη της λοίμωξης από τον ιό του Δυτικού Νείλου βασίζεται κυρίως στην προστασία από τα τσιμπήματα των κουνουπιών και στον περιορισμό των εστιών αναπαραγωγής τους. Ο ΕΟΔΥ συστήνει τη συστηματική εφαρμογή μέτρων προστασίας σε όλη τη χώρα και όχι μόνο στις περιοχές όπου έχουν ήδη καταγραφεί κρούσματα.

Στα βασικά μέτρα περιλαμβάνονται η χρήση εγκεκριμένων εντομοαπωθητικών σώματος και χώρου, η τοποθέτηση σητών και κουνουπιέρων, η χρήση ανεμιστήρων ή κλιματιστικών και η επιλογή ρούχων που καλύπτουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερη επιφάνεια του σώματος. Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η απομάκρυνση στάσιμων νερών από αυλές, κήπους, βεράντες και μπαλκόνια, καθώς ακόμη και μικρές ποσότητες νερού μπορούν να αποτελέσουν εστίες αναπαραγωγής κουνουπιών.

Μεγαλύτερη συνέπεια στην τήρηση των μέτρων χρειάζεται από τους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας και όσους έχουν υποκείμενα νοσήματα, καθώς οι ομάδες αυτές διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρής νόσησης σε περίπτωση μόλυνσης.

Πώς επηρεάζει ο ιός την εθελοντική αιμοδοσία

Ο ιός του Δυτικού Νείλου μπορεί να μεταδοθεί μέσω μετάγγισης αίματος, όταν η μονάδα προέρχεται από μολυσμένο αιμοδότη που έχει τον ιό στο αίμα του, ακόμη και αν δεν έχει συμπτώματα. Το γεγονός ότι η πλειονότητα των λοιμώξεων παραμένει ασυμπτωματική καθιστά ιδιαίτερα σημαντικά τα μέτρα ελέγχου του αίματος κατά την περίοδο κυκλοφορίας του ιού.

Για την προστασία των ληπτών εφαρμόζονται ειδικά μέτρα αιμοεπαγρύπνησης. Με βάση την τελευταία επικαιροποίηση του Εθνικού Κέντρου Αιμοδοσίας, όλες οι μονάδες αίματος που συλλέγονται από αιμοδότες οι οποίοι διαμένουν ή εργάζονται στην Περιφέρεια Αττικής ελέγχονται με μοριακές τεχνικές NAT για τον ιό του Δυτικού Νείλου. Αντίστοιχος έλεγχος εφαρμόζεται στην υπόλοιπη χώρα για τις μονάδες που προέρχονται από αιμοδότες οι οποίοι διαμένουν ή εργάζονται σε επηρεαζόμενους ή υψηλού κινδύνου δήμους.

Όταν δεν είναι δυνατή η διενέργεια μοριακού ελέγχου, οι υποψήφιοι αιμοδότες που έχουν βρεθεί σε περιοχή όπου έχουν καταγραφεί κρούσματα, αποκλείονται από την αιμοδοσία για 28 ημέρες μετά την αποχώρησή τους. Για έναν επισκέπτη, ως έκθεση σε επηρεαζόμενη περιοχή θεωρείται τουλάχιστον μία διανυκτέρευση. Άτομα που έχουν νοσήσει από τον ιό μπορούν να γίνουν ξανά δεκτά ως αιμοδότες 120 ημέρες μετά τη διάγνωση.

Παράλληλα, οι αιμοδότες καλούνται, εάν εμφανίσουν πυρετό ή άλλα συμπτώματα, που μπορεί να σχετίζονται με τη λοίμωξη μέσα σε διάστημα 15 ημερών από την αιμοδοσία, να ενημερώσουν την Υπηρεσία Αιμοδοσίας στην οποία προσέφεραν αίμα, ώστε να ληφθούν τα προβλεπόμενα μέτρα για τη μονάδα και τα παράγωγά της.

Πρόσθετη πίεση στα αποθέματα αίματος μέσα στο καλοκαίρι

Η διεύρυνση του μοριακού ελέγχου επιτρέπει τη συνέχιση της αιμοδοσίας χωρίς τον αυτόματο αποκλεισμό μεγάλου αριθμού εθελοντών από τις περιοχές όπου κυκλοφορεί ο ιός. Όπου όμως δεν είναι δυνατή η διενέργεια NAT, ο προσωρινός αποκλεισμός των αιμοδοτών για 28 ημέρες περιορίζει τη διαθέσιμη δεξαμενή, σε μια εποχή κατά την οποία η προσέλευση στις αιμοδοσίες μειώνεται παραδοσιακά λόγω των διακοπών και των αυξημένων μετακινήσεων.

Το Εθνικό Κέντρο Αιμοδοσίας κάνει έκκληση προς  τις Υπηρεσίες Αιμοδοσίας να εντείνουν την ενημέρωση και την κινητοποίηση των εθελοντών, επισημαίνοντας τις αυξημένες ανάγκες που προκύπτουν από τα μέτρα αποκλεισμού, αλλά και να διατηρούν επαρκή αποθέματα ώστε να μπορούν να καλυφθούν ανάγκες και άλλων περιοχών της χώρας.

Η επάρκεια αίματος παραμένει κρίσιμη για την κάλυψη χειρουργικών και επειγόντων περιστατικών, αλλά και για τους πολυμεταγγιζόμενους ασθενείς και όλους όσοι χρειάζονται συστηματικές μεταγγίσεις, οι οποίες δεν μπορούν να αναβληθούν λόγω της θερινής περιόδου.

Διπλή ανάγκη για πρόληψη και επάρκεια αίματος

Η κυκλοφορία του ιού του Δυτικού Νείλου αποτελεί κάθε καλοκαίρι μια πρόκληση για τη δημόσια υγεία, η οποία δεν περιορίζεται μόνο στην πρόληψη των τσιμπημάτων και την προστασία των πιο ευάλωτων ομάδων. Η επίδρασή του στην αιμοδοσία καθιστά ακόμη πιο σημαντική τη διατήρηση επαρκών αποθεμάτων αίματος, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες, όταν η προσφορά περιορίζεται αλλά οι ανάγκες των ασθενών παραμένουν αμετάβλητες.

Η συστηματική εφαρμογή των μέτρων προστασίας, η έγκαιρη ενημέρωση και η συνέχιση της εθελοντικής αιμοδοσίας από όσους μπορούν να προσφέρουν με ασφάλεια αποτελούν βασικές προϋποθέσεις τόσο για τον περιορισμό του κινδύνου από τον ιό όσο και για την κάλυψη των αναγκών των ασθενών.