Απόφαση-τομή του ΣτΕ για την αιμοδοσία δικαιώνει τους πολυμεταγγιζόμενους ασθενείς

Με την υπ’ αριθ. 540/2025 απόφαση του Δ΄ Τμήματος, το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) έκανε δεκτή την αίτηση ακύρωσης που υπέβαλαν σύλλογοι πολυμεταγγιζομένων ασθενών κατά της Γ.Π. οικ. 900/10.1.2022 απόφασης του Υπουργού και της Αναπληρώτριας Υπουργού Υγείας με τίτλο «Καθορισμός περιεχομένου εντύπου “Ιστορικό αιμοδότη”» (Β΄ 36/10.1.2022), κατά το μέρος που αφορά τον εκ νέου καθορισμό των περιπτώσεων αποκλεισμού από την αιμοδοσία.

Το Δικαστήριο έκρινε ότι η προσβαλλόμενη υπουργική απόφαση, χωρίς επαρκή επιστημονική τεκμηρίωση, παρέλειψε να υιοθετήσει τους περιορισμούς που είχε εισηγηθεί η αρμόδια Συμβουλευτική Επιτροπή Αιμοδοσίας. Ειδικότερα η Επιτροπή είχε εισηγηθεί τον αποκλεισμό από την αιμοδοσία ανδρών που είχαν έστω και μία σεξουαλική επαφή με άνδρες τους τελευταίους δώδεκα μήνες και των γυναικών που είχαν έστω και μία σεξουαλική επαφή με άνδρα που είχε σεξουαλική επαφή με άνδρα τους τελευταίους δώδεκα μήνες.

Η απόφαση φωτίζει μια κρίσιμη πτυχή της πολιτικής για την αιμοδοσία: το γεγονός ότι, το 2022 το Υπουργείο Υγείας επέλεξε να αγνοήσει τη σαφή ως άνω εισήγηση της Συμβουλευτικής Επιτροπής Αιμοδοσίας και να μην προβλέψει κανέναν περιορισμό για ομάδες αυξημένου επιδημιολογικού κινδύνου. Μια παράλειψη, που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από συλλόγους πολυμεταγγιζόμενων ασθενών.

Το ιστορικό: Από την παράλειψη στην προσφυγή
Το 2015, με την Υπουργική Απόφαση Α3β/3663/1.4.2015, είχε διατυπωθεί ρητά ο αποκλεισμός από την αιμοδοσία κάθε άνδρα που είχε έστω και μία ομοφυλοφιλική σχέση από το 1977 και εξής – μια ρύθμιση με εμφανή στοιχεία διακρίσεων, που προκάλεσε δριμείες αντιδράσεις.

Το 2022, το Υπουργείο Υγείας εξέδωσε νέα απόφαση (Γ.Π. οικ. 900/10.1.2022), αποσύροντας ρητά κάθε αναφορά σε σεξουαλική συμπεριφορά. Ωστόσο, αυτό έγινε παρά τη γνωμοδότηση της Συμβουλευτικής Επιτροπής Αιμοδοσίας, η οποία είχε προτείνει τον αποκλεισμό:

• Ανδρών που είχαν έστω και μία σεξουαλική επαφή με άνδρα τους τελευταίους 12 μήνες
• Γυναικών που είχαν σεξουαλική επαφή με άνδρα που είχε επαφή με άνδρα το ίδιο διάστημα

Οι σύλλογοι πολυμεταγγιζομένων –που εξαρτώνται απόλυτα από το εθνικό σύστημα αιμοδοσίας– προσέφυγαν στο ΣτΕ, ζητώντας να επανέλθει η επιστημονική τεκμηρίωση στη λήψη αποφάσεων, ειδικά όταν η υγεία τους εξαρτάται άμεσα από την ασφάλεια του αίματος που λαμβάνουν.

Η κρίση του Δικαστηρίου

Το ΣτΕ διαπίστωσε πως η παράλειψη του Υπουργείου Υγείας να ακολουθήσει τη γνώμη της αρμόδιας επιστημονικής επιτροπής δεν συνοδεύτηκε από καμία εναλλακτική τεκμηρίωση. Διότι, όπως ρητά αναφέρει η απόφαση, δεν αποκλείεται ο Υπουργός Υγείας, ο οποίος έχει την αποφασιστική αρμοδιότητα, να αποκλίνει από τη γνωμοδότηση της Επιτροπής. Σε αυτή όμως την περίπτωση, θα έπρεπε να προκύπτει ότι η απόκλιση στηρίζεται επίσης στην εκτίμηση επιστημονικών και επιδημιολογικών δεδομένων, γεγονός που δεν τεκμηριώθηκε ούτε απεδείχθη.

Η απόφαση αναφέρει ότι οι κανόνες αποκλεισμού από την αιμοδοσία, ιδίως όταν σχετίζονται με τη σεξουαλική συμπεριφορά, πρέπει να βασίζονται σε επιστημονικά και επιδημιολογικά δεδομένα, προσαρμοσμένα στις πραγματικές συνθήκες της χώρας και τις δυνατότητες των σύγχρονων διαγνωστικών μεθόδων.

Το Δικαστήριο υπογράμμισε ότι η Συμβουλευτική Επιτροπή Αιμοδοσίας αποτελεί το καθ’ ύλην αρμόδιο όργανο, και η απόρριψη των εισηγήσεών της χωρίς επαρκή τεκμηρίωση είναι νομικά πλημμελής και αντίθετη με την υποχρέωση προστασίας της δημόσιας υγείας.

Επιστήμη και όχι πολιτική διαχείριση στη Δημόσια Υγεία

Η απόφαση του ΣτΕ υπενθυμίζει ότι η χάραξη πολιτικών υγείας δεν μπορεί να λειτουργεί αυθαίρετα, ακόμα και όταν ο στόχος είναι η αποφυγή διακρίσεων. Δεν αρκεί να αποσύρεις διατάξεις που θεωρούνται προβληματικές – πρέπει να διασφαλίσεις ότι το σύστημα αιμοδοσίας παραμένει ασφαλές για τους πιο ευάλωτους. Με την προσφυγή τους οι πολυμεταγγιζόμενοι ασθενείς δεν αντιτάχθηκαν στην ισότητα ή στην διαφορετικότητα. Αντιτάχθηκαν στην αποσιώπηση του κινδύνου, όταν αυτή δεν συνοδεύεται από κανένα στοιχείο επιστημονικής αξιολόγησης.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η απόφαση Δ΄ 540/2025 του ΣτΕ δεν περιορίζεται στο νομικό πλαίσιο της αιμοδοσίας. Υπογραμμίζει και αναδεικνύει το ρόλο της επιστήμης στη θεσμοθέτηση νομοθετημάτων που αφορούν στη δημόσια υγεία, της οποίας η διαχείριση πρέπει να απέχει από πολιτικές και άλλες σκοπιμότητες.