Η Ελλάδα χρειάζεται Εθνικό Πλαίσιο για τα Παράγωγα Αίματος

Χιλιάδες ασθενείς στη χώρα μας εξαρτώνται από θεραπείες που προέρχονται από ανθρώπινο πλάσμα — την αναντικατάστατη πρώτη ύλη για τις θεραπείες σπάνιων και χρόνιων νοσημάτων, όπως οι πρωτοπαθείς και δευτεροπαθείς ανοσοανεπάρκειες, η αιμορροφιλία, η νόσος von Willebrand, το κληρονομικό αγγειοοίδημα, αλλά και ορισμένες νευρολογικές παθήσεις όπως η χρόνια φλεγμονώδης απομυελινωτική πολυριζονευροπάθεια (CIDP) και το σύνδρομο Guillain-Barré.

Η παγκόσμια ζήτηση για φάρμακα που προέρχονται από πλάσμα αυξάνεται διαρκώς, όμως η παραγωγή τους μπορεί να γίνει μόνο με συλλογή ανθρώπινου πλάσματος καθώς δεν υπάρχει τεχνητό υποκατάστατο. Η επάρκεια εξαρτάται αποκλειστικά από τις δωρεές, και η Ελλάδα βρίσκεται πολύ πίσω. Η χώρα εξακολουθεί να έχει περιορισμένη πρόσβαση σε θεραπείες πλάσματος, όπως οι γ-σφαιρίνες, ενώ η συλλογή πλάσματος για φαρμακευτική χρήση είναι πρακτικά μηδενική.

Οι συνέπειες είναι ήδη ορατές. Οι γιατροί κάνουν λόγο για μειωμένες δόσεις, εκτεταμένα δοσολογικά διαστήματα και περιορισμένη διαθεσιμότητα θεραπειών. Μάλιστα, στα ιδιωτικά νοσηλευτήρια η χρήση τέτοιων θεραπειών είναι πιο περιορισμένη, με αποτέλεσμα οι ασθενείς να παραπέμπονται στα δημόσια νοσοκομεία για να συνεχίσουν τη θεραπεία τους. Η κατάσταση αυτή προκαλεί αυξανόμενη ανησυχία στην ιατρική κοινότητα και στους ασθενείς, που μιλούν για το φαινόμενο της «ανοσοσφαιρίνης του τρόμου» — την αβεβαιότητα δηλαδή που συνοδεύει τη διαθεσιμότητα ενός φαρμάκου από το οποίο εξαρτάται η ζωή τους.

Έλλειψη πλαισίου συλλογής πλάσματος

Οι ελλείψεις δεν οφείλονται μόνο στην αυξημένη ζήτηση, αλλά και στην απουσία ενός οργανωμένου συστήματος συλλογής πλάσματος.
Η Ελλάδα είναι σήμερα μία από τις ελάχιστες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δεν διαθέτει ούτε νομικό πλαίσιο ούτε υποδομές για συστηματική συλλογή πλάσματος με σκοπό την παραγωγή φαρμάκων.

Σήμερα στη χώρα μας, το πλάσμα που συλλέγεται προέρχεται αποκλειστικά από τις αιμοδοσίες και δεν αξιοποιείται για φαρμακευτική χρήση, όπως συμβαίνει σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Δεν υπάρχουν μονάδες πλασμαφαίρεσης, καμπάνιες ενημέρωσης ή κίνητρα για δωρητές, ενώ η συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα δεν έχει θεσμικά προβλεφθεί.

Αποτέλεσμα είναι η χώρα να εξαρτάται πλήρως από εισαγωγές φαρμάκων που παράγονται από πλάσμα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για το κόστος και τη διαθεσιμότητα. Η κατάσταση αυτή δεν αποτελεί μόνο πρόβλημα φαρμακευτικής πολιτικής, αλλά — όπως επισημαίνουν οι ειδικοί — θέμα δημόσιας υγείας και εθνικής ασφάλειας υγείας.

Σε αντίθεση με την Ελλάδα, αρκετά ευρωπαϊκά κράτη έχουν ήδη θεσπίσει σύγχρονα πλαίσια συλλογής που επιτρέπουν την ανάπτυξη κέντρων πλασμαφαίρεσης, με διασφαλισμένη εποπτεία και ενθάρρυνση της δωρεάς πλάσματος. Χάρη σε αυτά, χώρες όπως η Αυστρία, η Γερμανία, η Ουγγαρία και η Τσεχία έχουν επιτύχει επάρκεια και σταθερότητα στην κάλυψη των αναγκών τους.

Αξίζει να αναφερθεί ότι παρότι το πλάσμα που συλλέγεται δεν μετατρέπεται απευθείας σε φάρμακα εντός της χώρας, η εγχώρια συλλογή αποτελεί κρίσιμο κρίκο της αλυσίδας επάρκειας.

Όσο περισσότερο πλάσμα συλλέγει μια χώρα, τόσο μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ αποκτά στις διεθνείς συμβάσεις παραγωγής, εξασφαλίζοντας σταθερότερη πρόσβαση σε φάρμακα που προέρχονται από πλάσμα, όπως οι γ-σφαιρίνες και οι παράγοντες πήξης.

Η Ελλάδα, μη διαθέτοντας δικό της πρόγραμμα συλλογής, εξαρτάται πλήρως από τις εισαγωγές και άρα παραμένει ευάλωτη σε παγκόσμιες ελλείψεις και καθυστερήσεις στην προμήθεια θεραπειών.

Η Ελλάδα έτοιμη για το πρώτο βήμα

Το ζήτημα της συλλογής πλάσματος έχει πλέον αρχίσει να απασχολεί σοβαρά τον δημόσιο διάλογο και στη χώρα μας. Μετά τις διεθνείς επισημάνσεις για την ανάγκη ενίσχυσης της αυτάρκειας σε Παράγωγα Αίματος — μεταξύ άλλων και στο πρόσφατο Διεθνές Συνέδριο Πλάσματος (IPPC 2025) στη Βαρσοβία — η Ελλάδα φαίνεται να μπαίνει στη φάση της ουσιαστικής συζήτησης. Το Υπουργείο Υγείας, σύμφωνα με πληροφορίες, μελετά το θέμα, εξετάζοντας τα ευρωπαϊκά πρότυπα και τις καλές πρακτικές που εφαρμόζονται σε χώρες με επιτυχημένα προγράμματα συλλογής πλάσματος.

Σε αυτή τη συγκυρία, ο Σύνδεσμος Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΣΦΕΕ) ανέλαβε μια σημαντική πρωτοβουλία και κατέθεσε προς το Υπουργείο Υγείας μια σημαντική δέσμη προτάσεων που στοχεύουν σε ένα βιώσιμο και ευρωπαϊκά εναρμονισμένο πλαίσιο για τα Παράγωγα Αίματος.

Οι προτάσεις του ΣΦΕΕ για ένα σύγχρονο πλαίσιο στα Παράγωγα Αίματος

Η πρωτοβουλία του ΣΦΕΕ συνιστά μια ουσιαστική συμβολή καθώς θέτει στο επίκεντρο την ανάγκη ενός σύγχρονου εθνικού πλαισίου για τα Παράγωγα Αίματος (Πρωτεΐνες Πλάσματος). Πρόκειται για μια ολοκληρωμένη σειρά προτάσεων πολιτικής με στόχο τη διασφάλιση της επάρκειας των θεραπειών που προέρχονται από πλάσμα και τη θωράκιση της δημόσιας υγείας απέναντι σε μελλοντικές ελλείψεις.

Την πρωτοβουλία του ΣΦΕΕ συνυπογράφουν ο Σύλλογος Φίλων Ασθενών με Πρωτοπαθείς Ανοσοανεπάρκειες & Παιδιατρικής Ανοσολογίας «Αρμονία» και ο Καθηγητής Νευρολογίας του ΕΚΠΑ, Διευθυντής της Β’ Νευρολογικής Κλινικής του ΠΓΝ «Αττικόν» κ. Γεώργιος Τσιβγούλης, επιβεβαιώνοντας ότι το ζήτημα της επάρκειας πλάσματος αφορά όχι μόνο την πολιτεία και τη βιομηχανία, αλλά και την επιστημονική κοινότητα και τους ίδιους τους ασθενείς. Ειδικότερα ο ΣΦΕΕ προτείνει:

Εξορθολογισμό της αποζημίωσης

Αναθεώρηση των πολιτικών αποζημίωσης για τα Παράγωγα Αίματος και δημιουργία ξεχωριστού προϋπολογισμού για θεραπείες όπως οι γ-σφαιρίνες και η αλβουμίνη.

Καταγραφή των πραγματικών αναγκών

Ενεργοποίηση μητρώων ασθενών και αξιοποίηση δεδομένων πραγματικού κόσμου (RWD) για τεκμηριωμένο προγραμματισμό της επάρκειας.

Προληπτικό μηχανισμό επάρκειας

Καθιέρωση μηχανισμού πρόβλεψης των αναγκών και προληπτικής διαχείρισης των αποθεμάτων Παραγώγων Αίματος.

Ανάπτυξη πολιτικών συλλογής πλάσματος

Θέσπιση πολιτικών που θα ενθαρρύνουν τη δωρεά μέσω πλασμαφαίρεσης, θα επιτρέπουν συνεργασίες δημόσιου–ιδιωτικού τομέα και θα προσελκύουν επενδύσεις για τη δημιουργία Κέντρων Συλλογής Πλάσματος, με πλήρη ασφάλεια και διαφάνεια.

Διεθνή συνεργασία και τεχνογνωσία

Ενίσχυση της συνεργασίας με διεθνείς οργανισμούς (όπως ο PPTA) και με εταιρείες που διαθέτουν τεχνογνωσία στην παραγωγή και διανομή Παραγώγων Αίματος, με στόχο τη μεταφορά τεχνογνωσίας και την υιοθέτηση βέλτιστων πρακτικών.

Ο ΣΦΕΕ υπογραμμίζει ότι η υιοθέτηση ενός τέτοιου πλαισίου θα ενισχύσει την αυτονομία και την ανθεκτικότητα του συστήματος υγείας, θα προστατεύσει τους ασθενείς από ελλείψεις και θα ευθυγραμμίσει την Ελλάδα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα επαρκούς πρόσβασης σε θεραπείες πλάσματος.

Χρειάζεται πολιτική βούληση και σύνθεση απόψεων

Οι προτάσεις του ΣΦΕΕ σχετικά με τη διαμόρφωση ενός Εθνικού Πλαισίου για τα Παράγωγα Αίματος αποτελούν μια θετική και αναγκαία κίνηση προς την κατεύθυνση της οργάνωσης ενός συστήματος που θα εξασφαλίζει την επάρκεια, την ασφάλεια και την πρόσβαση των ασθενών στις θεραπείες πλάσματος.

Η επιτυχία, ωστόσο, ενός τέτοιου πλαισίου θα εξαρτηθεί από το πόσο γρήγορα, συναινετικά και διαφανώς θα προχωρήσει ο διάλογος.
Το αποτέλεσμα που θα προκύψει θα πρέπει να θέτει τις ανάγκες όλων των ασθενών στο επίκεντρο και να δίνει πειστικές απαντήσεις στις επιφυλάξεις που έχουν διατυπωθεί από συλλόγους ασθενών, όπως η Ελληνική Ομοσπονδία Θαλασσαιμίας (ΕΟΘΑ), σχετικά με τη διατήρηση του εθελοντικού και μη αμειβόμενου χαρακτήρα της αιμοδοσίας.

Η συζήτηση αναμένεται να συνεχιστεί και στο επικείμενο συνέδριο του Συλλόγου «Αρμονία», στις 12 Νοεμβρίου στην Αθήνα, με θέμα «Ζώντας με Πρωτοπαθή Ανοσοανεπάρκεια: Πρόσβαση, Θεραπεία, Υποστήριξη». Εκεί, εκπρόσωποι ασθενών, επιστήμονες και θεσμικοί φορείς θα έχουν την ευκαιρία να ανταλλάξουν απόψεις και να συμβάλουν στη διαμόρφωση μιας εθνικής στρατηγικής για τα Παράγωγα Αίματος, που θα βασίζεται στην επιστημονική τεκμηρίωση, τη συνεργασία και τη δημόσια υγεία.

Η εξασφάλιση επάρκειας πλάσματος δεν είναι μόνο ζήτημα πολιτικής, αλλά ζήτημα ζωής για χιλιάδες ασθενείς στη χώρα μας.