Κρίσιμος ο ρόλος του εμβολιασμού για τα άτομα με αναπνευστικά νοσήματα

Με αφορμή την Παγκόσμια Εβδομάδα Εμβολιασμών 2025, τρεις επιστημονικές εταιρείες — η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία (ΕΠΕ), η Ελληνική Εταιρεία Λοιμώξεων (ΕΕΛ) και η Ελληνική Εταιρεία Παιδιατρικών Λοιμώξεων (ΕΛΕΠΛ) — ένωσαν τις δυνάμεις τους και με τη συνεργασία του Πανελλήνιου Συλλόγου Ασθενών με Πνευμονολογικά Νοσήματα «ΑΝΑΣΑ», οργάνωσαν έναν ουσιαστικό διάλογο για τις πραγματικές ανάγκες εμβολιασμού των ατόμων με χρόνια πνευμονολογικά νοσήματα.

Με το κεντρικό μήνυμα «Ακούμε τις ανησυχίες των ασθενών με πνευμονολογικές παθήσεις. Εστιάζουμε στις πραγματικές ανάγκες του εμβολιασμού τους» η πρωτοβουλία έδωσε βήμα στους ειδικούς, αλλά κυρίως στήριξε την άμεση επικοινωνία με τους ασθενείς που ζουν με χρόνια νοσήματα. Δημιουργήθηκε ένας ουσιαστικός δίαυλος ανταλλαγής εμπειριών και γνώσης και δόθηκαν απαντήσεις στα ερωτήματα και τις απορίες για την προστασία από λοιμώδη νοσήματα όπως η γρίπη, ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός (RSV), οι πνευμονιοκοκκικές λοιμώξεις, η COVID-19 και ο κοκκύτης. Παράλληλα, αναδείχθηκε η ανάγκη για μια στρατηγική πρόληψης που να συμπεριλαμβάνεται σε ένα εθνικό σχέδιο δράσης για τα πνευμονολογικά νοσήματα.

Ο κρίσιμος ρόλος της ενημέρωσης των ασθενών και ο ρόλος του ιατρού

Ο κ. Στυλιανός Λουκίδης, Πρόεδρος της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας, αναφέρθηκε στον ρόλο του επαγγελματία υγείας στην ενίσχυση της εμβολιαστικής κάλυψης, σημειώνοντας ότι «η σύσταση από τον επαγγελματία υγείας είναι ο ισχυρότερος προβλεπτικός παράγοντας για το αν ένας ασθενής θα εμβολιαστεί. Για το λόγο αυτό, είναι καίριο να εφαρμόζονται εξατομικευμένα κριτήρια, να υπογραμμίζονται οι θετικές εμπειρίες με τα εμβόλια, να αφιερώνεται χρόνος για συζήτηση και να απαντώνται τα ερωτήματα και οι ανησυχίες του ασθενούς, ώστε να αντιμετωπιστεί το επικίνδυνο φαινόμενο της “εμβολιαστικής κόπωσης”».
Ο κ. Λουκίδης υπογράμμισε επίσης την ανάγκη να οργανώνεται καλύτερα ο ετήσιος προγραμματισμός και ανέφερε: «Ο προγραμματισμός των ετήσιων εμβολιασμών θα πρέπει να απλοποιηθεί, προκειμένου να μη δημιουργείται πίεση το φθινόπωρο, εφόσον υπάρχουν εμβόλια, όπως αυτά του πνευμονιόκοκκου, του έρπητα ζωστήρα και του κοκκύτη, που μπορούν να χορηγηθούν άλλη εποχή».

Ο κ. Πέτρος Μπακάκος, Γενικός Γραμματέας της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας, και Καθηγητής Πνευμονολογίας στην Α’ Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, αναφέρθηκε με σαφήνεια στη σημασία του εμβολιασμού και τόνισε ότι «ο εμβολιασμός του γενικού πληθυσμού – και ιδιαίτερα των ευπαθών ομάδων – αποτελεί τη βασικότερη ασπίδα προστασίας έναντι των λοιμώξεων του αναπνευστικού συστήματος αλλά, παράλληλα, είναι και απαραίτητη προϋπόθεση για την ελάττωση της νοσηρότητας και την προαγωγή της δημόσιας υγείας».

Ο κ. Δημήτρης Κοντοπίδης, Πρόεδρος του Πανελλήνιου Συλλόγου Ασθενών με Πνευμονολογικά Νοσήματα «ΑΝΑΣΑ» και European Lung Foundation Chair, μίλησε για τις αγωνίες των ασθενών και την ανάγκη για τεκμηριωμένη ενημέρωση και επισήμανε: «Ως ασθενείς με αναπνευστικά νοσήματα, κατανοούμε πως προκύπτουν ανησυχίες και απορίες σχετικά με τον εμβολιασμό όταν πάσχεις από κάποιο νόσημα: “Είναι ασφαλές για μένα;”, “Θα βοηθήσει στην κατάστασή μου;”. Κάθε νόσημα, άσθμα, ΧΑΠ, ίνωση ή άλλες παθήσεις, έχει τις δικές του ιδιαιτερότητες. Γι’ αυτό και η ανάγκη για εμβολιασμό συνοδεύεται από την ανάγκη για σωστή, τεκμηριωμένη ενημέρωση».
Περαιτέρω, ο κ. Κοντοπίδης πρόσθεσε: «Στην ΑΝΑΣΑ, μαζέψαμε ερωτήσεις από τους ασθενείς μας με στόχο να δώσουμε απαντήσεις βασισμένες σε επιστημονικά δεδομένα, να λύσουμε απορίες μαζί με τους πνευμονολόγους και να στηρίξουμε τις επιλογές κάθε ασθενούς με γνώση και ευθύνη. Ο εμβολιασμός με την κατάλληλη ενημέρωση είναι ένα πολύτιμο βήμα για να θωρακίσουμε την υγεία μας, προστατεύοντας την ανάσα μας!»

Η εμβολιαστική θωράκιση των ατόμων με χρόνια πνευμονολογικά νοσήματα

Ο κ. Νικόλαος Σύψας, Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Λοιμώξεων, Καθηγητής Παθολογικής Φυσιολογίας – Λοιμωξιολογίας της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ και Επιστημονικός - Διοικητικός Υπεύθυνος της Μονάδας Λοιμώξεων – COVID στο ΓΝΑ «Λαϊκό», αναφέρθηκε με έμφαση στη σημασία της πρόληψης μέσω του εμβολιασμού και τόνισε: «Η Παγκόσμια Εβδομάδα Εμβολιασμών αποτελεί υπενθύμιση της καθοριστικής σημασίας των εμβολίων για τη δημόσια υγεία. Ο εμβολιασμός παραμένει το πιο αποτελεσματικό μέσο πρόληψης σοβαρών αναπνευστικών λοιμώξεων, όπως ο RSV, η γρίπη, ο κορωνοϊός και ο πνευμονιόκοκκος, ιδίως σε ευπαθείς ομάδες, όπως τα άτομα με χρόνια πνευμονοπάθεια, οι ηλικιωμένοι και οι ανοσοκατεσταλμένοι. Η ενίσχυση της εμβολιαστικής κάλυψης δεν είναι μόνο ιατρική προτεραιότητα, αλλά και πράξη ευθύνης απέναντι στο κοινωνικό σύνολο. Η συνεχής επιστημονική ενημέρωση, σε συνδυασμό με στοχευμένες παρεμβάσεις ευαισθητοποίησης, είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης και της συμμετοχής του πληθυσμού σε εμβολιαστικά προγράμματα».

Ο κ. Αθανάσιος Μίχος, Καθηγητής Παιδιατρικής – Λοιμωξιολογίας στην Α’ Παιδιατρική Κλινική του ΕΚΠΑ και Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Παιδιατρικών Λοιμώξεων, παρουσίασε εντυπωσιακά δεδομένα για την παγκόσμια και εθνική επίδραση των εμβολίων. «Ο ΠΟΥ υπολογίζει ότι μόνο με τα βασικά εμβόλια τα τελευταία 50 χρόνια σώθηκαν 154 εκατομμύρια άνθρωποι, περίπου 6 άτομα το λεπτό, και μειώθηκε η βρεφική θνησιμότητα 40%» ανέφερε ο κ. Μίχος και στη συνέχεια, παρέθεσε δεδομένα για την Ελλάδα, επισημαίνοντας: «Όπως έχουμε υπολογίσει στη χώρα μας, για κάθε 1 ευρώ που δαπανάται η κοινότητα κερδίζει 8–20 ευρώ. Επιπλέον, για κάθε ηλικιακή χρονιά εμβολιασμού προλαμβάνουμε 274.000 κρούσματα λοιμώξεων, 208 θανάτους, 5.680 έτη ζωής και εξοικονόμηση 32 και 195 εκατομμυρίων ευρώ άμεσου και έμμεσου κόστους αντίστοιχα».

Αναφερόμενος στο εθνικό εμβολιαστικό πρόγραμμα, ο κ. Μίχος εξήγησε: «Στο επικαιροποιημένο εθνικό πρόγραμμα εμβολιασμού παιδιών και εφήβων του 2025, εντάχθηκε το 20δύναμο πνευμονιοκοκκικό εμβόλιο για παιδιά κάτω των 5 ετών, που μπορεί να προσφέρει περίπου 20% επιπλέον προστασία από πνευμονιοκοκκική λοίμωξη. Επιπλέον, έχει ενταχθεί ο εμβολιασμός για μηνιγγιτιδόκοκκο οροομάδας Β για βρέφη έως 18 μηνών και το εμβόλιο γρίπης για παιδιά έως 5 ετών» και ολοκληρώνοντας την τοποθέτησή του, τόνισε: «Μέσα στο 2025 αναμένεται να έρθει στη χώρα μας ενδορρινικό εμβόλιο γρίπης και το μονοκλωνικό αντίσωμα για RSV, που θα μπορεί να προσφέρει σημαντική προφύλαξη σε όλα τα νεογνά ανεξαρτήτως ηλικίας κύησης».

Οι πνευμονολόγοι απαντούν στους ασθενείς

Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με το πιο ουσιαστικό και ζωντανό της μέρος: την ειδική θεματική ενότητα «Αφουγκραζόμαστε τη φωνή των Ασθενών», όπου πνευμονολόγοι της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας (ΕΠΕ) απάντησαν σε απορίες που συγκέντρωσε ο Σύλλογος «ΑΝΑΣΑ» από τα μέλη του. Οι ερωτήσεις κάλυψαν θέματα σχετικά με την ασφάλεια των εμβολίων, τις ομάδες υψηλού κινδύνου, τις προτάσεις για αποζημιώσεις και τις ιδιαιτερότητες των χρόνιων παθήσεων.

Απαντήσεις για τον RSV, τον κοκκύτη και την ασφάλεια των εμβολίων

Η κα Παρασκευή Κατσαούνου, Καθηγήτρια Πνευμονολογίας της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Μέλος του ΔΣ της ΕΠΕ και Επιστημονικά Υπεύθυνη της Μονάδας Πνευμονολογίας & Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α’ ΚΕΘ, ΓΝΑ «Ο Ευαγγελισμός», ανέλυσε σειρά θεμάτων που απασχόλησαν τους ασθενείς, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στον αναπνευστικό συγκυτιακό ιό (RSV), τον κοκκύτη και τις ανεπιθύμητες ενέργειες των εμβολίων.

Ειδικότερα, η κα Κατσαούνου ανέφερε: «Στη χώρα μας υπάρχουν πλέον δύο αποτελεσματικά και ασφαλή εμβόλια, που αποζημιώνονται από τον προηγούμενο Σεπτέμβριο για όλους άνω των 75 ετών και για τους ασθενείς με συννοσηρότητες άνω των 60 ετών», επισημαίνοντας ότι «η νοσηρότητα από τον ιό και η θνησιμότητα φαίνεται να είναι ιδιαίτερα υψηλή και πλέον υπάρχουν δεδομένα ασφάλειας και αποτελεσματικότητας για άτομα άνω των 18 ετών και μεταξύ 50–59 ετών». Για τον λόγο αυτό, υπογράμμισε: «Η ΕΠΕ ζητά να αποζημιωθούν ανεξαρτήτως ηλικίας οι ενήλικες ασθενείς (κυστική ίνωση, σοβαρή διάμεση πνευμονοπάθεια, σοβαρή πνευμονική υπέρταση, ΧΑΠ κ.λπ.) που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο για νόσο RSV».

Περαιτέρω, αναφερόμενη στον κοκκύτη, σημείωσε: «Συστήνεται αναμνηστική δόση ανά δεκαετία στους ενήλικες, καθώς φαίνεται ότι τα περιστατικά αυξάνονται – παρά το γεγονός ότι η διάγνωσή του είναι εξαιρετικά δύσκολη – καθώς η ανοσία που αποκτούν τα άτομα από τον εμβολιασμό στην παιδική ηλικία εξασθενεί».

Σε ερωτήσεις για τις ανεπιθύμητες ενέργειες των εμβολίων, η κα Κατσαούνου διευκρίνισε ότι: «Οι ανεπιθύμητες ενέργειες από τα συνήθη εμβόλια είναι ασήμαντες (άλγος στο σημείο της ένεσης, κακουχία, πυρέτιο κ.λπ.), ενώ ο συνολικός κίνδυνος – ακόμη και για σύνδρομο Guillain-Barré – παραμένει εξαιρετικά χαμηλός σε σχέση με τα οφέλη της ανοσοποίησης».

Κλείνοντας την τοποθέτησή της, στάθηκε ιδιαίτερα στις ευάλωτες ομάδες πληθυσμού, όπως οι καπνιστές και οι εγκυμονούσες, υπογραμμίζοντας: «Οι καπνιστές ανήκουν στις ομάδες υψηλού κινδύνου για τις λοιμώξεις και οι εγκυμονούσες οφείλουν να εμβολιάζονται σε κάθε κύηση με το εμβόλιο του κοκκύτη, του RSV και της γρίπης, προκειμένου να μεταφέρουν στο έμβρυό τους αντισώματα που θα το προστατεύσουν μετά τη γέννησή του».

Οδηγίες για πνευμονιόκοκκο, COVID-19 και συγχορήγηση εμβολίων

Η κα Αδαμαντία Λιαπίκου, Πνευμονολόγος, Συντονίστρια Διευθύντρια της 5ης Πνευμονολογικής Κλινικής του ΝΝΘΑ «Η Σωτηρία» και Υπεύθυνη της Ομάδας Λοιμώξεων Αναπνευστικού Συστήματος της ΕΠΕ, απάντησε σε ερωτήματα σχετικά με τον εμβολιασμό για πνευμονιόκοκκο, COVID-19 και τη δυνατότητα συγχορήγησης εμβολίων, δίνοντας έμφαση στον ετήσιο προγραμματισμό των ασθενών.

Αναφερόμενη στον πνευμονιόκοκκο, εξήγησε: «Από την Εθνική Επιτροπή Εμβολιασμού συστήνεται να γίνεται εφάπαξ με το συζευγμένο πνευμονιοκοκκικό εμβόλιο PCV20». Όσον αφορά την COVID-19, σημείωσε: «Συνιστάται ο ετήσιος εμβολιασμός με το επικαιροποιημένο μονοδύναμο εμβόλιο σε όσους δεν έχουν λάβει ποτέ εμβόλιο κατά της νόσου και σε όσους διατρέχουν υψηλό κίνδυνο σοβαρής ασθένειας, όπως οι ηλικιωμένοι, οι ενήλικες με χρόνιες παθήσεις, οι ανοσοκατασταλμένοι και οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας, που έρχονται σε άμεση επαφή με ασθενείς».

Η κα Λιαπίκου διευκρίνισε για τη συγχορήγηση εμβολίων ότι: «Έχει μελετηθεί και επιτρέπεται σε αρκετές περιπτώσεις, όπως στα εμβόλια κορωνοϊού και γρίπης ή γρίπης και πνευμονιόκοκκου», προσθέτοντας ότι «οι ασθενείς καλό είναι να κάνουν έναν ετήσιο προγραμματισμό, ώστε τα εμβόλια να γίνονται με διάστημα μεταξύ τους τουλάχιστον ενός μηνός» και τέλος υπογράμμισε τα πολλαπλά οφέλη της ανοσοποίησης: «Τα εμβόλια, όντας αποτελεσματικά στην πρόληψη λοιμώξεων, μειώνουν επιπρόσθετα τη χρήση αντιβιοτικών και, επακόλουθα, συμβάλλουν στην αντιμετώπιση του φαινομένου της μικροβιακής αντοχής».

Η σημασία του αντιγριπικού εμβολιασμού και ειδικές περιπτώσεις

Η κα Βάσω Γεωργακοπούλου, Πνευμονολόγος – Φυματιολόγος, Επιμελήτρια στην Κλινική Παθολογικής Φυσιολογίας ΕΚΠΑ – Μονάδα Λοιμώξεων ΓΝΑ «Λαϊκό» και Υπεύθυνη της Ομάδας Λοιμώξεων Αναπνευστικού Συστήματος της ΕΠΕ, αναφέρθηκε στον ετήσιο αντιγριπικό εμβολιασμό και σε ειδικές περιπτώσεις που προκαλούν συχνές απορίες, επισημαίνοντας: «Ο ετήσιος εμβολιασμός κατά της γρίπης είναι ζωτικής σημασίας για τα άτομα με χρόνια αναπνευστικά νοσήματα, όπως η ΧΑΠ, το άσθμα, η πνευμονική ίνωση και η κυστική ίνωση, καθώς μειώνει σημαντικά τις παροξύνσεις και τις σχετιζόμενες νοσηλείες, σύμφωνα με τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες», και προσθέτοντας ότι «από τα αντιγριπικά εμβόλια υψηλής δόσης ή με ανοσοενισχυτικά ωφελούνται ιδιαίτερα τα ηλικιωμένα άτομα».

Τέλος η κα Γεωργακοπούλου διευκρίνισε ότι: «Η αλλεργία στο αυγό δεν αποτελεί πλέον αντένδειξη για τον εμβολιασμό και ο προληπτικός έλεγχος για αλλεργίες απαιτείται μόνο σε ειδικές περιπτώσεις», ενώ υπενθύμισε ότι «η σύνθεση του φετινού εμβολίου έχει ήδη επικαιροποιηθεί από τον ΠΟΥ για βέλτιστη προστασία από τα κυκλοφορούντα στελέχη».

Η πρωτοβουλία, που πραγματοποιήθηκε με την υποστήριξη των εταιρειών Pfizer Hellas και GSK, ανέδειξε πόσο ουσιαστική μπορεί να είναι η σύμπραξη επιστημονικών φορέων και συλλόγων ασθενών στη διαμόρφωση μιας στρατηγικής πρόληψης που ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες των ευάλωτων ομάδων.

Ο εμβολιασμός, όταν συνοδεύεται από τεκμηριωμένη ενημέρωση, ανοιχτή επικοινωνία και στοχευμένες παρεμβάσεις, μπορεί να αποτελέσει ασπίδα προστασίας για τα άτομα με χρόνια αναπνευστικά νοσήματα.