Η δωρεά οργάνων και οι μεταμοσχεύσεις κερδίζουν έδαφος στην Ελλάδα

Η δωρεά οργάνων στην Ελλάδα αποκτά σταδιακά πιο σταθερή δυναμική. Η αύξηση της μεταμοσχευτικής δραστηριότητας των τελευταίων ετών αποτυπώθηκε και τις τελευταίες ημέρες με νέες μεταμοσχεύσεις σε μεγάλα νοσοκομεία της χώρας. Πίσω από κάθε τέτοια επέμβαση βρίσκεται πρώτα η γενναιόδωρη απόφαση των δοτών και των οικογενειών τους, αλλά και μια απαιτητική αλυσίδα συντονισμού, στην οποία συμμετέχουν οι μονάδες εντατικής θεραπείας, ο Ελληνικός Οργανισμός Μεταμοσχεύσεων και οι εξειδικευμένες ιατρονοσηλευτικές ομάδες.

Για μια χώρα που μέχρι πρόσφατα βρισκόταν χαμηλά στους ευρωπαϊκούς δείκτες δωρεάς οργάνων, η πρόοδος είναι σημαντική. Τις τελευταίες ημέρες πραγματοποιήθηκαν 17 μεταμοσχεύσεις συμπαγών οργάνων. Στο Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο έγιναν δύο μεταμοσχεύσεις πνευμόνων και δύο μεταμοσχεύσεις καρδιάς. Στο Λαϊκό Νοσοκομείο πραγματοποιήθηκαν έξι μεταμοσχεύσεις νεφρού και τρεις μεταμοσχεύσεις ήπατος, ενώ από δύο μεταμοσχεύσεις νεφρού έγιναν στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης και στο Νοσοκομείο «Ευαγγελισμός».

Ο απολογισμός του Ελληνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων για το 2024 δείχνει καθαρά την αλλαγή που συντελείται. Η χρονιά έκλεισε με 111 αποβιώσαντες δότες, από τους οποίους πραγματοποιήθηκαν μεταμοσχεύσεις συμπαγών οργάνων σε 236 ασθενείς. Μαζί με τους 125 ζώντες δότες νεφρού και ήπατος, οι ασθενείς που ωφελήθηκαν από μεταμόσχευση έφτασαν συνολικά τους 361.

Η ίδια δυναμική συνεχίστηκε και το 2025. Ήδη στις αρχές Οκτωβρίου είχαν καταγραφεί 111 αποβιώσαντες δότες, δηλαδή ο αριθμός που είχε επιτευχθεί στο τέλος του 2024, ενώ οι ασθενείς που είχαν μεταμοσχευθεί από αποβιώσαντες δότες είχαν φτάσει τους 240. Παράλληλα, σύμφωνα με τον ΕΟΜ, μέσα στο 2025 προστέθηκαν 30.000 νέοι δωρητές στο Εθνικό Μητρώο, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό στους 57.000.

Η αύξηση των μεταμοσχεύσεων συνδέεται και με την καλύτερη οργάνωση της διαδικασίας μέσα στα νοσοκομεία. Η πρόθεση ενός πολίτη να γίνει δωρητής είναι απαραίτητη, αλλά δεν αρκεί. Η μεταμόσχευση προϋποθέτει έγκαιρη αναγνώριση του δυνητικού δότη στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας, σωστή ενημέρωση της οικογένειας, άμεση επικοινωνία με τον ΕΟΜ και ετοιμότητα από τις μεταμοσχευτικές ομάδες.

Σε αυτή την αλυσίδα, ο θεσμός των Τοπικών Συντονιστών Μεταμοσχεύσεων έχει ιδιαίτερη σημασία. Πρόκειται για επαγγελματίες υγείας που βρίσκονται μέσα στα νοσοκομεία και συμβάλλουν ώστε να μη χάνεται πολύτιμος χρόνος όταν υπάρχει πιθανότητα δωρεάς οργάνων. Ο ΕΟΜ αναφέρει ότι το 2024 περισσότεροι από τους μισούς αποβιώσαντες δότες προήλθαν από νοσοκομεία όπου είχαν ήδη τοποθετηθεί οι πρώτοι Τοπικοί Συντονιστές Μεταμοσχεύσεων.

Σημαντική είναι και η μεταβολή που καταγράφεται στη στάση των Ελλήνων για τη δωρεά οργάνων και τις μεταμοσχεύσεις. Σύμφωνα με τον ΕΟΜ, το ποσοστό άρνησης των συγγενών είχε μειωθεί το 2024 στο 26%, ποσοστό αντίστοιχο με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Το στοιχείο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δείχνει ότι η χαμηλή θέση της Ελλάδας στους δείκτες δωρεάς οργάνων δεν μπορεί να αποδίδεται απλουστευτικά στην άρνηση της κοινωνίας.

Η απόφαση για δωρεά οργάνων παραμένει εξαιρετικά δύσκολη. Λαμβάνεται σε μια στιγμή βαθιάς απώλειας και προϋποθέτει εμπιστοσύνη, σαφή ενημέρωση και σεβασμό προς την οικογένεια. Όταν η διαδικασία εξηγείται με ακρίβεια και ευαισθησία, η συναίνεση στη δωρεά μπορεί να προσφέρει ζωή σε ανθρώπους που δεν έχουν άλλη θεραπευτική επιλογή.

Παρά τα θετικά στοιχεία, η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει σημαντική απόσταση να καλύψει. Ο ΕΟΜ έχει θέσει ως στόχο την αξιοποίηση οργάνων από τουλάχιστον 200 αποβιώσαντες δότες τον χρόνο, ώστε η χώρα να πλησιάσει περισσότερο τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η αύξηση των δοτών δημιουργεί ταυτόχρονα μεγαλύτερες απαιτήσεις για το σύστημα, καθώς περισσότεροι ασθενείς εντάσσονται στο Εθνικό Μητρώο Υποψήφιων Ληπτών και οι μεταμοσχευτικές μονάδες χρειάζονται σταθερή ενίσχυση.

Για να διατηρηθεί η θετική τάση, δεν αρκεί μόνο η ενημέρωση των πολιτών. Χρειάζεται επάρκεια στις ΜΕΘ, ενεργός ρόλος των τοπικών συντονιστών, γρήγορη κινητοποίηση των χειρουργικών ομάδων και διαρκής στήριξη των νοσοκομείων που σηκώνουν το βάρος των μεταμοσχεύσεων. Η αλληλεγγύη του δότη και της οικογένειας είναι η αρχή. Για να φτάσει όμως στον ασθενή το μόσχευμα, χρειάζεται ένα σύστημα που να λειτουργεί χωρίς καθυστερήσεις.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η Ελλάδα μπορεί να αλλάξει θέση στον χάρτη των μεταμοσχεύσεων. Για να έχει όμως συνέχεια αυτή η πορεία, χρειάζεται η δωρεά να γίνει πιο οικεία υπόθεση για τους πολίτες και οι μεταμοσχεύσεις να στηριχθούν σταθερά από το ΕΣΥ. Για κάθε ασθενή που περιμένει, το ζητούμενο παραμένει η ρεαλιστική πιθανότητα να βρεθεί εγκαίρως το μόσχευμα που χρειάζεται.