Ας μάθουμε να μιλάμε σωστά για τον καρκίνο

Οι λέξεις έχουν δύναμη! Μπορούν να στηρίξουν, να ενδυναμώσουν, αλλά και να πληγώσουν. Στον δημόσιο λόγο για τον καρκίνο, η επιλογή της γλώσσας δεν είναι ποτέ ουδέτερη. Επηρεάζει το πώς η κοινωνία βλέπει τη νόσο, πώς οι ίδιοι οι άνθρωποι με εμπειρία καρκίνου βιώνουν την καθημερινότητά τους και πώς χτίζονται οι σχέσεις με τους φροντιστές και τους επαγγελματίες υγείας.

Ταυτόχρονα, οι λέξεις συνδέονται με πραγματικές αποφάσεις φροντίδας - από την αναζήτηση έγκαιρης διάγνωσης και τη συμμετοχή σε προσυμπτωματικούς ελέγχους, μέχρι τη στάση απέναντι στη θεραπεία και την τήρησή της. Οι όροι που επιλέγουμε, από τις μεταφορικές εκφράσεις μέχρι τους δημοσιογραφικούς τίτλους, διαμορφώνουν αντιλήψεις και συμπεριφορές. Όπως κατέγραψε και διεθνής έρευνα της Novartis τον Φεβρουάριο του 2023, λέξεις που χρησιμοποιούνται συχνά, όπως «πολεμιστής» ή «πάσχων», προκαλούν ανάμεικτα συναισθήματα και μπορεί, για κάποιους ανθρώπους, να εντείνουν το στίγμα αντί να το μειώσουν.

Μια εξαιρετική πρωτοβουλία, που ανέδειξε τη δύναμη των λέξεων και τον ρόλο τους στην αντιμετώπιση του στιγματισμού των ανθρώπων με εμπειρία καρκίνου, οργάνωσαν πρόσφατα η Ελληνική Ομοσπονδία Καρκίνου – ΕΛΛΟΚ και η ΑΜΚΕ Win Cancer στο Πολιτιστικό Κέντρο «Καμίνι» του Γαλατσίου.
Την Τρίτη 30 Σεπτεμβρίου 2025, στο πλαίσιο της εκδήλωσης «Η δύναμη των λέξεων – Μιλώντας με σεβασμό για τον καρκίνο», ο Δήμαρχος Γαλατσίου, Γιώργος Μαρκόπουλος, εκπρόσωποι της Πολιτείας, των ΜΜΕ, της ακαδημαϊκής κοινότητας και των συλλόγων ασθενών συμμετείχαν σε έναν ουσιαστικό διάλογο σχετικά με τον τρόπο που μιλάμε για τη νόσο και για όσους τη βιώνουν.

Ο Υφυπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ και Κυβερνητικός Εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, έδωσε το δικό του στίγμα στη συζήτηση, τονίζοντας ότι «κάποιες φορές, μέσω των λέξεων, δεν δείχνουμε τον απαραίτητο σεβασμό στους ανθρώπους που νοσούν με καρκίνο και στους φροντιστές τους». Υπογράμμισε, επίσης, ότι η πρωτοβουλία αυτή μπορεί να αποτελέσει αφετηρία για τη δημιουργία ενός κοινού πλαισίου λόγου, με ακρίβεια και ευαισθησία, που θα αποτρέπει τον στιγματισμό των ανθρώπων με εμπειρία καρκίνου.

Ο Γιώργος Καπετανάκης, Πρόεδρος της ΕΛΛΟΚ, επισήμανε ότι οι λέξεις διαμορφώνουν αντιλήψεις και στάσεις — και πως, συχνά, η λανθασμένη χρήση τους συντηρεί το στίγμα που συνοδεύει τη νόσο. Περαιτέρω σημείωσε ότι ένας άνθρωπος με καρκίνο δεν μπορεί να θεωρείται «πολεμιστής» που νικά ή χάνει, τονίζοντας ότι οι μεταφορές αυτές, αν και καλοπροαίρετες, μπορεί να φορτίζουν συναισθηματικά τον ασθενή και να δημιουργούν περιττή πίεση. «Όλοι μαζί οφείλουμε να χτίσουμε μια νέα οπτική, χωρίς φόβο, και να σταθούμε δίπλα στους ασθενείς και τους φροντιστές τους με ωριμότητα και ενσυναίσθηση», σημείωσε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι τα μέσα ενημέρωσης έχουν τη δύναμη να αναδιαμορφώσουν κοινωνικές αντιλήψεις.

Από την πλευρά της, η Πίστη Κρυσταλλίδου, Πρόεδρος της ΑΜΚΕ Win Cancer, μίλησε με πάθος για τη δύναμη των λέξεων στην καθημερινότητα των ανθρώπων με εμπειρία καρκίνου. «Οι λέξεις έχουν δύναμη. Είναι ενέργεια. Είναι πράξεις. Κι εμείς, σήμερα, αναλαμβάνουμε ο καθένας τη δική του ευθύνη: να χρησιμοποιούμε λέξεις που σέβονται, που στηρίζουν, που ανοίγουν δρόμο στην ελπίδα», τόνισε και επισήμανε: «Δεν υπάρχουν οι “σωστές” λέξεις· υπάρχουν όμως οι λάθος λέξεις, που μπορούν να πληγώσουν βαθιά τόσο τον ασθενή όσο και τον φροντιστή. Το στοίχημα είναι να χτίσουμε όλοι μαζί έναν δημόσιο λόγο που ενδυναμώνει και δεν στιγματίζει».

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η εισήγηση του Καθηγητή Επικοινωνίας και ΜΜΕ, Γιώργου Πλειού, με τίτλο «Επτά σημεία για την επιστημονική και ηθική ορθότητα όταν μιλάμε για τον καρκίνο». Ο κ. Πλειός ανέλυσε τον τρόπο με τον οποίο η γλώσσα διαμορφώνει στάσεις και αντιλήψεις, υπογραμμίζοντας ότι εκφράσεις όπως «επάρατη νόσος» ή άλλοι φοβικοί χαρακτηρισμοί συντηρούν αρνητικά στερεότυπα και οδηγούν σε κοινωνικό αποκλεισμό. Τόνισε, ακόμη, ότι η γλωσσική ακρίβεια και η αποφυγή υπερβολών είναι θεμελιώδεις αρχές μιας υπεύθυνης επικοινωνίας για θέματα υγείας — ειδικά όταν ο δημόσιος λόγος επηρεάζει την ψυχολογία και τη συμπεριφορά ασθενών και φροντιστών.

Η ευθύνη των ΜΜΕ

Σημαντική θέση στον διάλογο κατέλαβε ο ρόλος των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, καθώς ο δημόσιος λόγος για τον καρκίνο επηρεάζει βαθιά τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αντιλαμβάνεται τη νόσο.

Ο δημοσιογράφος Μάκης Προβατάς, που συντόνισε τη συζήτηση, επεσήμανε ότι «οι δημοσιογράφοι είμαστε υποχρεωμένοι να βασανίζουμε περισσότερο τις λέξεις μας», υπενθυμίζοντας την ευθύνη που φέρουν οι επαγγελματίες του Τύπου απέναντι στο κοινό.
Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκαν και οι τοποθετήσεις της Α’ Αντιπροέδρου της ΕΣΗΕΑ, Αριάδνης – Άριας Αγάτσα, του Προέδρου της ΠΟΕΣΥ, Σωτήρη Τριανταφύλλου, του Προέδρου του ΑΠΕ-ΜΠΕ, Αιμίλιου Περδικάρη, και του Διευθυντή Εταιρικής Επικοινωνίας της ΕΡΤ, Κωνσταντίνου Τσολάκη, οι οποίοι υπογράμμισαν τη δύναμη των λέξεων να διαμορφώνουν σχέσεις και στερεότυπα. Όλοι συμφώνησαν ότι υπάρχει ανάγκη συνεργασίας των εμπλεκόμενων φορέων ώστε σύντομα να υλοποιηθούν σεμινάρια εκπαίδευσης για επαγγελματίες των ΜΜΕ με θέμα τη δεοντολογία, την ορολογία και το πλαίσιο κάλυψης θεμάτων που σχετίζονται με τον καρκίνο.

Χρειάζεται να αλλάξει ο τρόπος που μιλάμε για τον καρκίνο

Η εκδήλωση στο Γαλάτσι φανέρωσε ότι οι κοινωνικές αντιλήψεις γύρω από την ασθένεια διαμορφώνονται σε μεγάλο βαθμό από τον τρόπο που τα μέσα ενημέρωσης καλύπτουν τα θέματα υγείας. Η ανάγκη για εκπαίδευση των συντακτών και για έναν ενιαίο κώδικα επιστημονικής και ηθικής ορθότητας στον δημόσιο λόγο είναι πιο επίκαιρη από ποτέ. Τα μέσα ενημέρωσης, οι θεσμικοί φορείς και η κοινωνία των πολιτών θα πρέπει να ανταποκριθούν στην πρόσκληση της ΕΛΛΟΚ και του Win Cancer και να συνεργαστούν για την υιοθέτηση καλών πρακτικών και την αποφυγή της γλώσσας που στιγματίζει. Γιατί, τελικά, με σεβασμό, ωριμότητα και ενσυναίσθηση, οι λέξεις μπορούν να γίνουν μέσο ενδυνάμωσης — και όχι πηγή φόβου ή αποκλεισμού.

Η πρωτοβουλία της ΕΛΛΟΚ και του Win Cancer έδειξε ότι η αλλαγή στη γλώσσα είναι προϋπόθεση για μια βαθύτερη αλλαγή νοοτροπίας. Ο τρόπος που περιγράφουμε τον καρκίνο αντικατοπτρίζει —και ταυτόχρονα διαμορφώνει— τον τρόπο που στεκόμαστε απέναντι στους ανθρώπους που τον βιώνουν.

Η ευαισθησία στη χρήση των λέξεων δεν είναι θέμα «πολιτικής ορθότητας», αλλά δείγμα σεβασμού και συνειδητοποίησης ότι πίσω από κάθε λέξη υπάρχει ένας άνθρωπος. Αν οι λέξεις μπορούν να πληγώσουν, τότε μπορούν και να θεραπεύσουν. Αυτό είναι ίσως το πιο αισιόδοξο μήνυμα που άφησε η εκδήλωση στο Γαλάτσι.