Τι προβλέπει ο νέος νόμος για το Δικαίωμα στη Λήθη των ατόμων με ιστορικό καρκίνου
Με τον Ν. 5317/2026 κατοχυρώνεται νομοθετικά στην Ελλάδα το Δικαίωμα στη Λήθη για τα άτομα με ιστορικό καρκίνου. Μετά την παρέλευση συγκεκριμένου χρονικού διαστήματος, τα δεδομένα που σχετίζονται με την προηγούμενη διάγνωση της νόσου δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται για τους σκοπούς ασφαλιστικών συμβάσεων που συνδέονται με συμβάσεις καταναλωτικής πίστης. Πρόκειται για μια σημαντική εξέλιξη, με συγκεκριμένο ωστόσο πεδίο εφαρμογής.
Η νέα ρύθμιση προβλέπει ότι, εφόσον έχουν περάσει πέντε χρόνια από την ολοκλήρωση της θεραπείας, δεν επιτρέπεται η χρήση δεδομένων που σχετίζονται με προηγούμενη διάγνωση καρκίνου για ασφαλιστική σύμβαση συνδεδεμένη με σύμβαση πίστωσης. Η διάταξη περιλαμβάνεται στο Μέρος Α΄ του Ν. 5317/2026, ο οποίος δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 10 Ιουλίου 2026. Με το Μέρος αυτό ενσωματώνεται στο ελληνικό δίκαιο η Οδηγία (ΕΕ) 2023/2225 για τις συμβάσεις καταναλωτικής πίστης, ενώ οι σχετικές διατάξεις τίθενται σε εφαρμογή στις 20 Νοεμβρίου 2026. Η ενσωμάτωση έγινε μετά την προθεσμία της 20ής Νοεμβρίου 2025 που όριζε η Οδηγία για τη θέσπιση και δημοσίευση των εθνικών μέτρων, αλλά πριν από την ημερομηνία εφαρμογής τους.
Η επιλογή της πενταετίας αποτελεί ουσιαστική ενίσχυση της προστασίας των ανθρώπων που έχουν αντιμετωπίσει τον καρκίνο. Η ευρωπαϊκή Οδηγία προβλέπει ότι το χρονικό διάστημα που καθορίζουν τα κράτη μέλη δεν μπορεί να υπερβαίνει τα 15 χρόνια από το τέλος της θεραπείας, ενώ η Ελλάδα επέλεξε ένα από τα συντομότερα όρια που εφαρμόζονται σήμερα στην Ευρώπη. Πενταετές όριο ισχύει επίσης στη Γαλλία, το Βέλγιο και την Ισπανία, ενώ σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες το αντίστοιχο διάστημα είναι μεγαλύτερο και φτάνει τα επτά ή ακόμη και τα δέκα χρόνια. Η επιλογή της πενταετίας αποτελεί, επομένως, ιδιαίτερα ευνοϊκή ρύθμιση για τα άτομα με ιστορικό καρκίνου, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι το Δικαίωμα στη Λήθη έχει αποκτήσει καθολική εφαρμογή.
Η ανάγκη για ένα τέτοιο πλαίσιο γίνεται ακόμη πιο επιτακτική όσο η πρόοδος στην πρόληψη, τη διάγνωση και τη θεραπεία του καρκίνου αυξάνει τον αριθμό των ανθρώπων που επιβιώνουν από τη νόσο και διεκδικούν την πλήρη επιστροφή τους στην κοινωνική και οικονομική ζωή.
Πρώτο βήμα ο Κώδικας Δεοντολογίας της ελληνικής ασφαλιστικής αγοράς
Το Δικαίωμα στη Λήθη είχε έρθει στο προσκήνιο στην Ελλάδα ήδη από το 2024, όταν τέθηκε σε ισχύ Κώδικας Δεοντολογίας της ελληνικής ασφαλιστικής αγοράς, με στόχο την προστασία των ατόμων με ιστορικό καρκίνου από διακρίσεις κατά την πρόσβασή τους σε ασφαλιστικά προϊόντα που συνδέονται με δάνεια. Ο Κώδικας τέθηκε σε ισχύ στις 26 Μαρτίου 2024 και παρουσιάστηκε επίσημα τον επόμενο μήνα από το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, την Ένωση Ασφαλιστικών Εταιρειών Ελλάδος (ΕΑΕΕ) και την Ελληνική Ομοσπονδία Καρκίνου – ΕΛΛΟΚ.
Επρόκειτο για κείμενο αυτοδέσμευσης των ασφαλιστικών επιχειρήσεων, το οποίο κάλυπτε ασφαλίσεις ζωής για τον κίνδυνο θνησιμότητας, συνδεδεμένες με κάθε είδους δάνειο –στεγαστικό, επαγγελματικό ή καταναλωτικό–, με συνολική ασφαλιστική κάλυψη έως 300.000 ευρώ ανά δικαιούχο του Δικαιώματος στη Λήθη. Προέβλεπε ότι το ιστορικό καρκίνου δεν θα λαμβάνεται υπόψη εφόσον ο αιτών είναι πλήρως απαλλαγμένος από καρκίνο και έχουν παρέλθει δέκα χρόνια από την ολοκλήρωση της θεραπείας, χωρίς υποτροπή ή μετάσταση. Για όσους είχαν διαγνωστεί πριν από την ενηλικίωση, το χρονικό όριο περιοριζόταν στα πέντε χρόνια.
Με τον Ν. 5317/2026 η προστασία αποκτά πλέον δεσμευτική νομοθετική βάση και το χρονικό όριο των πέντε ετών καθιερώνεται ανεξάρτητα από την ηλικία κατά τη διάγνωση. Ωστόσο, ο Κώδικας Δεοντολογίας εξακολουθεί να καλύπτει, υπό τις δικές του προϋποθέσεις, και ευρύτερες κατηγορίες δανείων, μεταξύ των οποίων στεγαστικά και επαγγελματικά.
Τα όρια εφαρμογής του Δικαιώματος στη Λήθη
Η νέα διάταξη εφαρμόζεται στις ασφαλιστικές συμβάσεις που συνδέονται με συμβάσεις καταναλωτικής πίστης οι οποίες εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του Ν. 5317/2026.
Από το πεδίο εφαρμογής του νόμου εξαιρούνται, μεταξύ άλλων, οι συμβάσεις πίστωσης που εξασφαλίζονται με εμπράγματη ασφάλεια σε ακίνητο, καθώς και εκείνες που έχουν ως σκοπό την απόκτηση ή διατήρηση εμπράγματων δικαιωμάτων σε ακίνητο. Εξαιρούνται επίσης, κατά κανόνα, οι πιστώσεις άνω των 100.000 ευρώ, με εξαίρεση ορισμένες πιστώσεις για ανακαίνιση κατοικίας που δεν εξασφαλίζονται με ακίνητο.
Επίσης, η νέα νομοθετική προστασία δεν εφαρμόζεται σε ασφαλιστικές συμβάσεις που συνδέονται με συμβάσεις πίστωσης οι οποίες βρίσκονται ήδη σε ισχύ στις 20 Νοεμβρίου 2026. Οι συμβάσεις πίστωσης αυτές εξακολουθούν να διέπονται έως τη λύση τους από το προηγούμενο καθεστώς, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις που προβλέπει ο νόμος και στις οποίες δεν περιλαμβάνεται η διάταξη για το Δικαίωμα στη Λήθη.
Αρμόδια για την εποπτεία, την εφαρμογή και την επιβολή της συγκεκριμένης απαγόρευσης χρήσης δεδομένων που σχετίζονται με προηγούμενη ογκολογική διάγνωση είναι η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα.
Η νέα ρύθμιση, επομένως, δεν θεσπίζει ένα γενικό Δικαίωμα στη Λήθη για κάθε ασφαλιστικό ή πιστωτικό προϊόν. Κατοχυρώνει νομοθετικά μια συγκεκριμένη προστασία για τα άτομα με ιστορικό καρκίνου, ορίζοντας πότε τα δεδομένα της προηγούμενης ογκολογικής διάγνωσης δεν μπορούν πλέον να χρησιμοποιούνται για τους σκοπούς των ασφαλιστικών συμβάσεων που καλύπτει ο νόμος.
Η συμβολή των οργανώσεων ασθενών
Η νομοθετική κατοχύρωση του Δικαιώματος στη Λήθη αποτέλεσε τα προηγούμενα χρόνια αντικείμενο συστηματικής διεκδίκησης από την Ελληνική Ομοσπονδία Καρκίνου – ΕΛΛΟΚ, η οποία, ως Εθνικός Κόμβος της Ευρωπαϊκής Αποστολής για τον Καρκίνο (Hellenic Cancer Mission Hub), εργάστηκε μαζί με τις οργανώσεις-μέλη της και σημαντικούς συνοδοιπόρους, όπως η Πίστη Κρυσταλλίδου και το WinCancer, για τη μεταφορά της ευρωπαϊκής αυτής προτεραιότητας στο ελληνικό θεσμικό πλαίσιο.
Ο πρόεδρος της ΕΛΛΟΚ, Γιώργος Καπετανάκης, επισημαίνει ότι η προσπάθεια στηρίχθηκε στη συνεργασία οργανώσεων ασθενών, δημόσιων αρχών, υπευθύνων χάραξης πολιτικής και εκπροσώπων του τραπεζικού και ασφαλιστικού τομέα, με την Ομοσπονδία να λειτουργεί, όπως αναφέρει, ως «γέφυρα μεταξύ των ευρωπαϊκών προτεραιοτήτων και της εφαρμογής τους σε εθνικό επίπεδο».
Ο κ. Καπετανάκης χαρακτηρίζει τη νομοθετική κατοχύρωση ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη, καθώς διαμορφώνει «ένα απλό, διαφανές και συνεκτικό πλαίσιο προστασίας», ώστε τα άτομα με ιστορικό καρκίνου να μην αντιμετωπίζουν αδικαιολόγητα εμπόδια εξαιτίας μιας προηγούμενης διάγνωσης. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει και στην υιοθέτηση του ορίου των πέντε ετών, το οποίο εφαρμόζεται επίσης στη Γαλλία, το Βέλγιο και την Ισπανία και, όπως σημειώνει, τοποθετεί την Ελλάδα «ανάμεσα στις πλέον πρωτοπόρες χώρες της Ευρώπης».
Η ΕΛΛΟΚ θεωρεί ότι η ελληνική εμπειρία γύρω από το Δικαίωμα στη Λήθη δείχνει πως οι ευρωπαϊκές προτεραιότητες μπορούν, με τη συνεργασία των οργανώσεων ασθενών, της Πολιτείας και των υπόλοιπων εμπλεκόμενων φορέων, να μεταφράζονται σε αποτελεσματικές εθνικές πολιτικές. Εκτιμά παράλληλα ότι αντίστοιχες συνεργασίες μπορούν να ανοίξουν τον δρόμο για νέες παρεμβάσεις που θα περιορίζουν τις ανισότητες και θα ενισχύουν την ισότιμη πρόσβαση των ασθενών στην ογκολογική φροντίδα.
Η νέα ρύθμιση αποτελεί ένα αποτελεί ένα ουσιαστικό βήμα για την προστασία των ανθρώπων με ιστορικό καρκίνου. Για πρώτη φορά θεσπίζεται νομοθετικά, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, απαγόρευση χρήσης δεδομένων που σχετίζονται με την προηγούμενη ογκολογική διάγνωση στις ασφαλιστικές συμβάσεις που καλύπτει η νέα ρύθμιση. Η πενταετία αποτελεί σημαντική κατάκτηση. Το επόμενο ζητούμενο είναι η διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της προστασίας, ώστε το Δικαίωμα στη Λήθη να αποκτήσει σταδιακά ευρύτερη εφαρμογή.
