Τι προτείνουν οι Θαλασσαιμικοί για τη συλλογή πλάσματος;

Η δημιουργία ενός Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τα Παράγωγα Αίματος απασχολεί έντονα τον δημόσιο διάλογο, καθώς η επαρκής και ασφαλής κάλυψη των ασθενών απασχολεί ολοένα και περισσότερο την πολιτική και επιστημονική κοινότητα. Το τελευταίο διάστημα, μετά το Διεθνές Συνέδριο Πλάσματος (IPPC 2025) που πραγματοποιήθηκε στη Βαρσοβία, η συζήτηση έχει αναζωπυρωθεί, καθώς τα πορίσματά του έφεραν στο προσκήνιο την ανάγκη να διαμορφωθεί και στη χώρα μας ένα συνεκτικό πλαίσιο πολιτικής για τη συλλογή και αξιοποίηση του πλάσματος.

Ήδη η σχετική συζήτηση έχει αρχίσει να αποδίδει καρπούς. Πέρα από το Υπουργείο Υγείας, που εξετάζει τρόπους συγκρότησης ενός Εθνικού Πλαισίου, ο Σύνδεσμος Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδας (ΣΦΕΕ) έχει καταθέσει τις δικές του προτάσεις προς το Υπουργείο, ενώ πλέον στον διάλογο παρεμβαίνουν και οι Θαλασσαιμικοί, καταθέτοντας τη δική τους πρόταση για τη διασφάλιση της επάρκειας και της ασφάλειας του αίματος και των παραγώγων του.

Με επιστολή προς το Υπουργείο Υγείας και το Εθνικό Κέντρο Αιμοδοσίας (ΕΚΕΑ), η Ελληνική Ομοσπονδία Θαλασσαιμίας (ΕΟΘΑ) κατέθεσε τη Δευτέρα 10 Νοεμβρίου ένα πλήρες πλαίσιο θέσεων, τονίζοντας ότι η συλλογή και η διάθεση του πλάσματος πρέπει να παραμείνουν αποκλειστικά υπό δημόσιο έλεγχο και να στηρίζονται στην εθελοντική, μη αμειβόμενη αιμοδοσία.

Η Ομοσπονδία επισημαίνει ότι «το αίμα και τα παράγωγά του αποτελούν δημόσιο αγαθό» και πως η συλλογή τους δεν μπορεί να υπόκειται σε ιδιωτικά επιχειρηματικά συμφέροντα. Μάλιστα σημειώνει ότι η εμπλοκή ιδιωτικών κέντρων συλλογής πλάσματος θα μπορούσε να υπονομεύσει την επάρκεια, να διασπάσει τον έλεγχο ποιότητας και να θέσει σε κίνδυνο τη μακρόχρονη κουλτούρα εθελοντικής αιμοδοσίας στη χώρα μας.

Κεντρικό ρόλο στη διασφάλιση της επάρκειας και της ασφάλειας των παραγώγων αίματος, τονίζει η ΕΟΘΑ, οφείλει να έχει το Εθνικό Κέντρο Αιμοδοσίας. Η Ομοσπονδία εκφράζει την εμπιστοσύνη της στον φορέα, επισημαίνοντας ότι το ΕΚΕΑ διαθέτει πλέον την τεχνογνωσία και τις υποδομές για να συλλέγει, να επεξεργάζεται και να διαχειρίζεται τις ποσότητες αίματος και πλάσματος που χρειάζονται οι ασθενείς.

Παράλληλα, η ΕΟΘΑ υπενθυμίζει ότι η εθελοντική και μη αμειβόμενη αιμοδοσία αποτελεί θεμελιώδη ευρωπαϊκή αρχή, κατοχυρωμένη από τον νέο Κανονισμό SoHO και τη Σύμβαση του Οβιέδο, οι οποίοι προβλέπουν τον σεβασμό της αξιοπρέπειας και της ακεραιότητας των δοτών. Οποιαδήποτε μορφή “ενθάρρυνσης” που συνδέεται με έμμεση αμοιβή προς τους δότες, τονίζει η Ομοσπονδία, αντίκειται στις ευρωπαϊκές αξίες και στις οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, υπογραμμίζοντας πως «η ηθική διάσταση της δωρεάς πρέπει να παραμείνει ακέραιη και να προστατεύεται θεσμικά».

Η πρόταση της ΕΟΘΑ

Πέρα από τις επιφυλάξεις που εκφράζει, η ΕΟΘΑ κατέθεσε στο Υπουργείο Υγείας μια συνολική πρόταση πολιτικής για τη δημιουργία ενός Εθνικού Πλαισίου σχετικά με τα Παράγωγα Αίματος, στηριγμένη αποκλειστικά σε δημόσιους και εθελοντικούς μηχανισμούς.
Με αυτό το μοντέλο, όπως επισημαίνει, δεν τίθεται σε κίνδυνο η ασφάλεια και η επάρκεια του αίματος και των παραγώγων του, ενώ ενισχύεται ο θεσμικός ρόλος του Εθνικού Κέντρου Αιμοδοσίας και διασφαλίζεται η συνέχεια της εθελοντικής, μη αμειβόμενης αιμοδοσίας. Στο πλαίσιο αυτό, η Ομοσπονδία προτείνει:

• Ενίσχυση του Εθνικού Κέντρου Αιμοδοσίας (ΕΚΕΑ), το οποίο, όπως επισημαίνει, διαθέτει ήδη την υποδομή και την τεχνογνωσία για να διαχειρίζεται τις ανάγκες όλων των ασθενών της χώρας.
  Η ολοκλήρωση της Κεντρικής Διαχείρισης Αίματος, που εφαρμόζεται πιλοτικά από τον Μάιο του 2024, θεωρείται από την ΕΟΘΑ κρίσιμο βήμα για την επίτευξη αυτάρκειας και ασφάλειας.
• Δημιουργία Εθνικής Στρατηγικής Πλάσματος, με στόχο τη βελτίωση της συλλογής πλάσματος από εθελοντές αιμοδότες, τη σωστή αξιοποίηση του πλάσματος που ήδη συγκεντρώνεται και τη σταδιακή παραγωγή φαρμάκων από ελληνικό πλάσμα, μέσα από δημόσιες και διακρατικές συνεργασίες.
• Διασφάλιση της ιχνηλασιμότητας και του ποιοτικού ελέγχου σε κάθε στάδιο, αποκλειστικά μέσω του ΕΚΕΑ και των νοσοκομειακών υπηρεσιών αιμοδοσίας, χωρίς εμπλοκή ιδιωτικών φορέων που θα μπορούσαν να διασπάσουν τη συνοχή του συστήματος.
• Θεσμικό διάλογο με τη συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων πλευρών — του Υπουργείου Υγείας, του ΕΚΕΑ, των επιστημονικών εταιρειών και όλων των συλλόγων ασθενών — πριν ληφθούν αποφάσεις που αφορούν το μέλλον της αιμοδοσίας στη χώρα.

Η ΕΟΘΑ ζητά από το Υπουργείο Υγείας να απορρίψει κάθε σχέδιο εμπορευματοποίησης του αίματος και των παραγώγων του και να διασφαλίσει ότι το υπό διαμόρφωση πλαίσιο θα υπηρετεί την ασφάλεια, την ισότητα και τις πραγματικές ανάγκες των ασθενών, όχι οικονομικά ή επιχειρηματικά συμφέροντα. «Οι αποφάσεις για τη συλλογή και αξιοποίηση του αίματος πρέπει να λαμβάνονται με αποκλειστικό γνώμονα την ασφάλεια και την ισότητα», αναφέρει χαρακτηριστικά η Ομοσπονδία, καλώντας σε θεσμικό και διαφανή διάλογο για τη χάραξη μιας ενιαίας εθνικής στρατηγικής.

Διαφορετική φιλοσοφία, κοινός στόχος

Παρότι οι προσεγγίσεις τους διαφέρουν, τόσο ο ΣΦΕΕ όσο και η ΕΟΘΑ αναγνωρίζουν ότι η Ελλάδα χρειάζεται ένα σύγχρονο, σταθερό και θεσμικά κατοχυρωμένο πλαίσιο για τα Παράγωγα Αίματος.
Και οι δύο πλευρές συμφωνούν πως η επάρκεια και η ασφάλεια των θεραπειών που προέρχονται από πλάσμα αποτελούν ζήτημα δημόσιας υγείας και εθνικής ασφάλειας.
Διαφωνούν όμως ριζικά στον τρόπο με τον οποίο μπορεί να επιτευχθεί αυτή η επάρκεια.

Ο ΣΦΕΕ προτείνει ένα μοντέλο σύμπραξης δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, με τη δημιουργία ιδιωτικών κέντρων συλλογής πλάσματος και τη θέσπιση πολιτικών που θα ενθαρρύνουν τις δωρεές πλάσματος μέσω πλασμαφαίρεσης, ώστε να αυξηθεί η ποσότητα πλάσματος που συλλέγεται στη χώρα.
Η ΕΟΘΑ, αντίθετα, θεωρεί ότι ένα τέτοιο μοντέλο ενέχει σοβαρούς κινδύνους: μπορεί να υπονομεύσει την εθελοντική αιμοδοσία, να προκαλέσει διαρροή δοτών από το δημόσιο σύστημα και να οδηγήσει στην εμπορευματοποίηση ενός ευαίσθητου τομέα της δημόσιας υγείας.

Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά η Ομοσπονδία, «η εμπλοκή ιδιωτικών φορέων στη συλλογή πλάσματος δεν εγγυάται την επάρκεια για τους Έλληνες ασθενείς — αντίθετα, μπορεί να διοχετεύσει το πλάσμα σε αγορές με υψηλότερο εμπορικό ενδιαφέρον». Για την ΕΟΘΑ, η λύση βρίσκεται στη συστηματική ενίσχυση του δημόσιου συστήματος αιμοδοσίας, στην εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση των εθελοντών και στη βελτίωση της υποδομής των νοσοκομείων, ώστε η Ελλάδα να μπορέσει να επιτύχει αυτάρκεια με διαφάνεια και κοινωνική ευθύνη.

Η διαφοροποίηση λοιπόν δεν αφορά τον στόχο — που είναι κοινός και αναγνωρισμένος — αλλά τη φιλοσοφία του πλαισίου. Θα είναι ένα δημόσιο, εθελοντικό και μη κερδοσκοπικό σύστημα, όπως ζητούν οι Θαλασσαιμικοί, ή ένα μεικτό μοντέλο συνεργασιών με τον ιδιωτικό τομέα, όπως εισηγείται ο ΣΦΕΕ;

Χρειάζεται ισορροπία

Η παρέμβαση της ΕΟΘΑ προσθέτει ένα κρίσιμο κομμάτι στη συζήτηση για το μέλλον της πολιτικής πλάσματος στη χώρα μας.
Οι Θαλασσαιμικοί, αν και δεν λαμβάνουν θεραπείες πλάσματος, εξαρτώνται από τη σταθερή επάρκεια αίματος για τις μεταγγίσεις τους και προειδοποιούν για τις πιθανές επιπτώσεις που θα είχε ένα νέο, ιδιωτικοποιημένο σύστημα στη διαθεσιμότητα του αίματος και των παραγώγων του.

Η διαμόρφωση ενός Εθνικού Πλαισίου για τα Παράγωγα Αίματος δεν είναι απλώς τεχνικό ζήτημα οργάνωσης. Υπακούει σε ένα σαφές ευρωπαϊκό και διεθνές θεσμικό πλαίσιο, το οποίο προβλέπει ότι η δωρεά ουσιών ανθρώπινης προέλευσης — όπως το αίμα και το πλάσμα — πρέπει να είναι εθελοντική και μη αμειβόμενη.
Η όποια συζήτηση για την εμπλοκή ιδιωτικών φορέων στη συλλογή ή επεξεργασία του πλάσματος δεν μπορεί να παρακάμπτει αυτούς τους κανόνες, που αποτελούν κοινό κεκτημένο της Ε.Ε. και θεμελιώνουν την προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα καλείται να βρει τη σωστή ισορροπία, ώστε να ενισχύσει την επάρκεια και την αυτάρκεια του συστήματος και να καλύπτει τις ανάγκες όλων των ασθενών — τόσο εκείνων που εξαρτώνται από μεταγγίσεις αίματος, όσο και εκείνων που χρειάζονται θεραπείες πλάσματος για σπάνια ή χρόνια νοσήματα.
Η ΕΟΘΑ, με τη δική της πρόταση, υπενθυμίζει ότι αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσα από τη δημόσια ενίσχυση του ΕΚΕΑ και την ανάπτυξη προγραμμάτων εθελοντικής συλλογής πλάσματος, χωρίς να διακυβευθεί ο μη κερδοσκοπικός χαρακτήρας της αιμοδοσίας.

Όπως ήδη έχουμε επισημάνει, η επιτυχία ενός τέτοιου σχεδίου θα εξαρτηθεί από το πόσο συναινετικά και διαφανώς θα προχωρήσει ο διάλογος. Και ο διάλογος αυτός φαίνεται ότι μόλις ξεκίνησε — με τον ΣΦΕΕ, την ΕΟΘΑ, το ΕΚΕΑ, την επιστημονική κοινότητα αλλά και άλλους φορείς να φέρνουν στο τραπέζι διαφορετικές αλλά εξίσου ουσιαστικές οπτικές.
Η συνέχεια ανήκει σε όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, που καλούνται, σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας, να συνθέσουν ένα κοινό πλαίσιο ασφάλειας, ισότητας και εμπιστοσύνης — ένα πλαίσιο που θα εγγυάται επάρκεια, διαφάνεια και πρόσβαση για όλους τους ασθενείς.